دستگاه دیپلماسی فرهنگی و مسائل پیش رو در ارتباطات ادبی ایران و جهان

ادبیات فارسی را در سطح جهانی گسترش دهیم

۲۳ آذر ۱۴۰۰ | ۱۵:۰۰ کد : ۲۰۰۸۳۱۳ اخبار داخلی آسیا و آفریقا نگاه ایرانی
نویسنده خبر: محمد صادق امینی
محمد صادق امینی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: اینکه زبان و ادبیات فارسی، رکن مهمی از هویت ایرانی است و این هویت حضور وسیعی در بخش های مهمی از جهان داشته است جای بحث و بررسی در اینجا ندارد، اما جای این بحث و سوال هست که گستره پیام های جهانی ادبیات فارسی تا چه اندازه از سوی اهل ادب شکافته و استخراج شده تا به نظر جهانیان رسانده شود؟ 
ادبیات فارسی را در سطح جهانی گسترش دهیم

دیپلماسی ایرانی: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، متولی دیپلماسی فرهنگی، در دوره جدید فعالیت خود با انتصابی جدید باب تازه ای را با هدف توسعه ارتباطات ادبی ایران و جهان و ایجاد شبکه ای از علاقمندان شعر و ادب فارسی در خارج از کشور و فراهم کردن زمینه تربیت نسلی از ادیبان و فارسی سرایان در سراسر گیتی گشوده است. این عبارات، درست آن وظیفه ای است که به متصدی امر سپرده شده، وظیفه ای که در ذیل بند ۷ اجرایی اساسنامه سازمان پیش گفته، با عنوان «اشاعه و گسترش زبان و ادبیات فارسی و تقویت کرسی های زبان فارسی» تعریف می شود.

چنین رویکردی می تواند امید و انتظار تازه ای را در جهت ارتباطات بیشتر ادبی با جهان ایجاد کند و قدم های مثبتی را در راه آشنایی و بسط و گسترش ادب فارسی در جهان نوید دهد.

توسعه زبان فارسی در جهان؛ چرا؟

اینکه زبان و ادبیات فارسی، رکن مهمی از هویت ایرانی است و این هویت حضور وسیعی در بخش های مهمی از جهان داشته است جای بحث و بررسی در اینجا ندارد، اما جای این بحث و سوال هست که گستره پیام های جهانی ادبیات فارسی تا چه اندازه از سوی اهل ادب شکافته و استخراج شده تا به نظر جهانیان رسانده شود؟ 

ناگفته نماند جهاد دانشگاهی، کتاب قابل اعتنایی را با عنوان«جان جهان (تحلیل چشم انداز پیام های جهانی ادبیات فارسی) با همکاری جمعی از محققان تالیف کرده که نمونه خوبی از کند و کاو علمی در این زمینه است که به تنهایی کافی نیست، اما این تنها کتابی است که به طور مشخص این پیام را به سیاستگذاران و توسعه بخشان زبان فارسی در جهان می دهد با این تاکید که پیام های ادبیات فارسی آنچنان ارجمند، جذاب و دارای ظرفیت های معنایی و زیباشناختی هستند که جهانیان را به خود جلب و جذب کند. به دلیل اهمیت کتاب یاد شده، عناوین اصلی فصل های آن در زیر می آید:

فصل اول: کلیات و مفاهیم

فصل دوم: چشم‌انداز تعاملات فارسی با جهان امروز

فصل سوم: جهانشمولی ادبیات فارسی

فصل چهارم: گستره پیام جهانی ادبیات فارسی و ظرفیت پیشنهاد و طراحی یک نظریه

فصل پنجم: بلندای وجود کیهانی و دغدغه‌های انسانی فردوسی

فصل ششم: نشانی از آرمانشهر زیبایی: چشم انداز پیام جهانی نظامی

فصل هفتم: طیر و طواف در اطراف طور سیمرغ؛ گامی در شناخت پیام جهانی عطار

فصل هشتم: جهانی و جانی: پیام جهانی مولوی با تأکید بر دفتر سوم مثنوی

فصل نهم: خردی از خرمن بزرگ خود: پیام جهانی سعدی

فصل دهم: بر آستان آزادگی؛ درنگی در پیام جهانی حافظ

فصل یازدهم: نگارستان رمز؛ زبان مشترک آسمان و زمین، پیام جهانی سهروردی فصل دوازدهم: سخن فرجامین: چرایی و چیستی پیام های ادبیات فارسی. 

مسائل و چالش های توسعه دیپلماسی ادبی

توسعه ارتباطات ادبی، ایجاد شبکه هایی از علاقمندان زبان و ادبیات فارسی و تربیت نسلی از ادیبان که دستگاه دیپلماسی فرهنگی از برنامه های تازه خود شمرده، این سوال را برای اهل فرهنگ ایجاد می کند که چنین هدف و برنامه ای با چه سازوکارهایی در داخل و خارج از کشور قرار است محقق شود؟

این حوزه از مسئولیت، لاجرم زیر ذره بین نگاه دغدغه مندان دیپلماسی فرهنگی کشور قرار گرفته و یا خواهد گرفت، از این نظر که چگونه کار آغاز خواهد شد، چه گام های استواری برداشته می شود و چه سامانی خواهد یافت تا پرسش ها و دغدغه ها در این زمینه، پاسخ درخوری بیابد.

به نظر می آید با این گام  جدید که به گونه تخصصی به موضوع نگریسته شده، باید نخست به مسائل و چالش های پیش روی آن توجه کرد:

۱- در ارتباط با روابط ادبی با کشور همسایه مان افغانستان نگاهی به شرایط این روزهایش بیاندازیم. با سلطه طالبان، فارسی سرایان بسیاری از این کشور رانده شده و بازگشتشان را در چنین موقعیتی نمی توان متصور شد. حضور طالبان، به طور قطع بر نوع روابط فرهنگی ادبی ایران و افغانستان تاثیرگذار خواهد بود. افغانستان مهمترین قطعه کاری در حوزه روابط ادبی ایران است، جامعه ای که از گذشته های دور بیشترین مناسبات را با ایران و ایرانی داشته است. برای اینکه شاهد تحرکات مثبتی دراین جهت باشیم آیا باید دل به دریای خطر بزنیم؟ یا اینکه روندی آرام و همراه با همکاری و همیاری را پیش رو داریم! در هر حال، این روابط تحت تاثیر سیاست های جاری، تا حد زیادی نگران کننده شده است. پر بدیهی است با روی کار آمدن طالبان، موجی از نارضایتی در میان نخبگان فکری و ادبی بوجود آمده، و ما قرار است با تمامیت فرهنگ و ادب مان با تمامیت ادب و فرهنگ افغانستان به گفت و گو بنشینیم، به طوری که نه به دامن سیاست آلوده شویم و نه از اقدام های خلاقانه و مبتکرانه دست شسته و فضایی آرام و همدلانه را تجربه کنیم.

بنابراین، نیاز به امنیت داریم تا مسیر فعالیت ها را آسان و هموار کند. اختلاف در گرایش های سیاسی و حب و بغض های شخصی در شرایط  فعلی، نوعی بلبشوی سیاسی و فرهنگی را موجب شده، لذا کارها را با مشکلاتی مواجه می کند و گام های رو به جلو را همراه با ترس و لرز می سازد!

دیپلماسی ادبی در این حوزه مهم اکنون با چنین واقعیتی روبه روست و نمی توان از کنار آن گذشت. اگر بگذریم چشممان را به روی واقعیتی بسته ایم و لذا، تبادلات به نتیجه نخواهد رسید. این روزها بسیاری از شاعران افغانستان فریاد و ناله های غریبانه دارند که نشان دادنش از سوی ما لابد به صلاح نخواهد بود و لابد ما به سراغ شان هم نخواهیم رفت!

۲- برداشتن موانع ارتباط فرهنگی ادبی با کشور تاجیکستان از جمله مهمترین کاری است که پیش روی دستگاه دیپلماسی فرهنگی قرار دارد. قطع رابطه فرهنگی از سوی کشور همزبان و هم فرهنگ با هیچ دلیل عقلی و منطقی و حتی سیاستی سازگار نیست. گویی دو برادر تنی دینی از هم جدا شده اند و ما روز نزدیکی شان را به زمان سپرده ایم! دوری فرهنگی ایران و تاجیکستان دوری دو کشور، دو تاریخ مشترک و دو همزاد است!

۳- ایجاد سازوکار مناسب برای گسترش دیپلماسی ادبی در سطح جهان، لوازم و امکاناتی را می طلبد تا به سرانجامی پایدار بینجامد و نظامی با ثبات باید تا با تغییر و جابجایی مسئولیت ها، روز و ساعت ختم اش اعلام نشود!

۴- بدیهی ترین اقدامی که در قدم اولین در این خصوص به نظر می آید ایجاد دبیرخانه ثابت به این منظور است. جایی که مجموعه اطلاعات ادبا و شاعران و شخصیت های متخصص و موسسه های داخل ایران و خارج از کشور در آن ثبت و ضبط شود (بانک اطلاعات). عدم تشکیل بانک اطلاعات جامع و آرشیو اسناد، بسیاری از مراکز فرهنگی را در امر سیاستگذاری و برنامه ریزی آزار می دهد.

۵- تشکیل کارگروه های تخصصی گام بعدی خواهد بود. کارگروه های تخصصی از آن نظر اهمیت دارد که مانع کار سلیقه ای و تک بعدی شدن آن می شود. در این شرایط است که کار ماهیت و شکل ملی به خود می گیرد که به دنبال آن اراده ملی در کار خواهد آمد. 

۶- به گونه ای برنامه ریزی شود تا کلیه نمایندگی های سیاسی و فرهنگی در خارج از کشور به این کار اهتمام ورزند، و ارتباط با شاعران و اصحاب فرهنگ به طور سازمان یافته برقرار شود.

۷- بدیهی است که پیشبرد دیپلماسی ادبی یک سویه نخواهد بود، بلکه زین سو و زان سو خواهد بود. آنقدر که ما ایرانیان از راه ترجمه به فارسی با ادبیات جهان آشنا هستیم، جهانیان با ادبیات ما اعم از کلاسیک و معاصر آشنا نیستند، چه بسا به نسبت ما در نازل ترین سطح قرار دارند. برنامه ریزی برای هر دو جهت کاری ست طاقت فرسا و راه و روشی سازمان یافته می خواهد تا به سرانجام برسد.

۸- بهره گیری از ظرفیت های مراکز ادبی داخل کشور، شخصیت های علمی ادبی و تجربیاتی که در حوزه نشر و تبادل فکری با ادبای جهان داشته اند در این جهت ضروری و کارسازخواهد بود.

۹- لازم است نظام نامه فعالیت در اسرع وقت تدوین و به آگاهی جامعه فرهنگی و ادبی برسد.

محمد صادق امینی

نویسنده خبر

پیشتر وابسته فرهنگی در کشور کنیا، دبیر شورای کتاب و مسئول در امور ترجمه و نشر بین الملل بوده و مقالات و یادداشت هایی از او در زمینه ترجمه و ...

اطلاعات بیشتر

کلید واژه ها: ادبیات فارسی فارسی زبان فارسی ایران سطح جهانی جهان زبان ادبیات گسترش زبان فارسی افغانستان ایران و افغانستان تاجیکستان ایران و تاجیکستان


( ۲۰ )

نظر شما :

محمد ۲۳ آذر ۱۴۰۰ | ۱۸:۱۰
چطور ادبیات فارسی را در جهان گسترش دهیم درحالی که همه دنیا می بینند رتبه اول مهاجرت (فرار از کشور) متعلق به ایران است ؟
خسرو ۲۳ آذر ۱۴۰۰ | ۲۰:۵۸
فارسی زبان مشترک همه ایرانیان است از بسط و گسترش آن خرسند می شویم ولی دوست داریم زبان مادری مان را (ترکها و بلوچها و ترکمنها و کردها و... ) در حدی که فراموش شده و از بین نرود در مدارس (طبق قانون ) برای فرزندانمان تدریس گردد
علی ۲۳ آذر ۱۴۰۰ | ۲۱:۲۸
فارسی رو بهتره از سرزمینش افغانستان شروع کنید ، در ضمن درستش فارسی دری هست .
سعید ۲۳ آذر ۱۴۰۰ | ۲۲:۴۵
زبان فارسی را در افغانستان سعی کنیم باقی بماند باقی جهان هم ان‌شاءالله
اقدام ۲۴ آذر ۱۴۰۰ | ۰۸:۰۷
اول بگم من فارس نیستم اما فارسی رو بعنوان زبان میانجی قبول دارم بعدم تو ایران اگر شما برید به آذرباییجان شرقی و غربی و اردبیل و زنجان و ترکی بلد نباشید جوابتون و نمیدن و حتی یک لیوان آب نمیدن اما خودشون شهرهای فارس و کرد و ...هستن و زبان ترکی حرف میزنن کسی مانعشون نمیشه شما اول زبان فارسی رو برای ترکهای ایران جا بندازید بعد دنبال گسترشش باشید اگر نه لطفا ترکها رو از جاهایی که مهاجرت کردن خارج کنید چون توقع دارن تو شهرهایی هم که مهاجرت کردن به زبان ترکی حرف بزنن کسی چیزی بهشون نگه ولی تو شهرهای خودشون بقیه ترکی حرف بزنن !
جوادی ۲۴ آذر ۱۴۰۰ | ۰۸:۴۰
حیف است پیام های ادبیات فارسی به جهان گفته نشود. حیف است ایران توان معرفی فرهنگش را نداشته باشد. اونوقت یک کشور با تاریخ و فرهنگ بلند حیف می شود
امیر علی امیر ریاحی ۲۴ آذر ۱۴۰۰ | ۰۸:۵۰
چه اسیبی باعث شد که زبان فارسی (دری) از تخت بر افتاد ( زبانیکه تا صد سال پیش از دربار هند تا استانبول از فرغانه تا قازان رونق داشت ) ولی حالا چه شد که حتی در افغانستان که محل ولادت زبان فارسی(دری) است مورد بی مهری واقع شده، وتاجیکها هم چندان رغبتی برای گسترشش ندارند ،ودر تمام ممالک اطراف کمتر کسی میل به یاد گیریش دارد، ۱= اولین اسیب از طرف کسانی بود که زبان فارسی را تا سر حد پرستش بزرگ کرده وستایشش میکردند وزبانهای دیگر را تحقیر وانکار میکردند (حتی زبان وخط عرب را هم ما دون فارسی میدانستند وچنین القا میکردند که اگر زبان عرب را فخر وعظمتی باشد در سایه زبان فارسی حاصل شده، وبقیه زبانها هم در مقابل فارسی ارزش یادگیری ندارند. البته چنین تفکرات مبالغه امیز که ناشی از ناسیونالیسم افراطی اشخاص نا اگاه بود باعث گردید بازار زبان فارسی(دری) در تمام ممالک اطراف از رونق افتاد و حتی یک جبهه مخالف نسبت به زبان فارسی گرفته شد مثل( افغانستان،ازبکستان ووو) ما اگر میخواهیم اطرافیان به ما وزبان ما احترام بزارند ،اول بایستی خودمان بر انها وزبانشان احترام بزاریم، والا با انکار وتحقیر دیگران هر گز احترامی شامل حال ما وزبانمان نخواهد شد، ۲= ملتهای مختلف در ممالک اطراف اگر بی احترامی به زبانشان را در ایران ببینند دیگر چه احترامی به زبان فارسی قایل میشوند( امروز از ترکمنستان تا ج. اذربایجان وترکیه تا ممالک عربی تا پاکستان وافغانها، زمانیکه شاهد برخورد منفی ایران با زبانهای (ترکی،کردی،عربی،پشتون ووو) هستند دیگر چگونه میتوان انتظار بر خورد مثبت انها با زبان فارسی گردید، ۳= گشترش بی سابقه زبان انگلیسی در تمام دنیا به جایی رسیده که در هندوستان ،پاکستان،تا فیلیپین مالزی، وتقریبا در کل دنیا به عنوان اولین زبان اموزشی وارتباطی بین ملل مختلف چنان رایج گردیده که زبان هایی مثل عربی،فرانسه ،المانی... میدان را خالی میکنند وجایشان را به زبان انگلیسی میسپارند، وزبانهای محلی محدود و محکوم به نابودی شده اند، پس زمانیکه زبانهایی مثل عربی وفرانسه ارزش اموزشی خود را در مقابل انگلیسی از دست داده اند،وای به حال دیگران، چه کسی باور میکرد که در خیابانهای پکن ومسکو جوانان به انگلیسی باهم صحبت کنند واز بکار گیری زبان خود پرهیز کنند!
ابراهیم قدیمی ۲۴ آذر ۱۴۰۰ | ۰۹:۵۴
ادبیات فارسی را در کشور توسعه دهید در جهان پیش کش ۔درزمان قدیم دستور زبان استاد قریب در دبستان میخواندیم۔ متون گلستان وکلیله ودمنه ویا خود انها و اشعار حافظ وسعدی ومولانا و ۔۔۔در کتاب های فارسی زیاددیده میشد۔دیپلمه های قبل از بیست وهشت مرداد همه یک ادیب زبان فارسی و خطاط خط فارسی بودند۔ دبیران زبان فارسی همه ادیب بودند ۔مسافر کش نبودند۔۔از دهه چهل به بعد کتاب فارسی تبلیغات حکومت شد۔ ومتاسفانه همانگونه ماند۔انقدر دبیرستان ها شلوغ و دبیر با کیفیت وعلاقمند به شغل کم شد و فرهنگ وزبان وبیان وگفتگوی دانش اموران سینمائی وتلویزیونی شد که همه چیز نابود شد۔شما کتاب ها ومتون تدریسی و کیفیت دبیران زبان فارسی ان دوران واین دوران را مقایسه کنید۔شما از تدریس ادیب میخواهید یا دانشمند۔این دونوع اموزش متفاوت وعلاقمندی متفاوت میخواهد این همه فیزیک وشیمی وجبر ومثلثات مورد علاقه ونیاز همه دانش اموزان نیست۔اجازه دهید دانش اموزان با توحه به استعداد وعلاقمندی خود دروس را انتخاب نمایند۔
جوادی ۲۴ آذر ۱۴۰۰ | ۱۳:۱۵
زبان فارسی در شبه قاره را فراموش نکنیم که از دست می رود. با این نماینده های فرهنگی که به آن خطه ها اعزام می شوند چه اقداماتی برای احیای نسخه های فارسی قدیمی و....می شود کرد؟ نماینده های فرهنگی باید توان احیاگری داشته باشند
به علی ۲۴ آذر ۱۴۰۰ | ۱۴:۱۳
اسم زبان فارسیه پسوند پهلوی ، دریه که پهلوی مربوط به ایران و دری مربوط به افغانستانه مثل زبان ترکی که ترکی آذرباییجانی و ترکی استانبولی هستن خطاب به خسرو یک دلیل اینکه آموزش به زبان مادری اجرا نمیشه وجود شما ترکهاست که توقع دارید تو استانهای کردستان و همدان و قم و مرکزی و گیلان و قزوین و کرمانشاه هم بخاطر جمعیت ۲۰ درصدی مهاجرتون ترکی آموزش داده بشه ضمنا من فارس نیستم اما تا وقتی همزبانان ترکت از استانم نرن و اصرار به آموزش به زبان ترکی تو استانی غیر از آذرباییجان ش ،غ ، اردبیل و زنجان داشته باشن حاضرم بچه ام زبان مادری رو تو خونه یاد بگیره تو مدرسه فقط زبان ملی و میانجی رو یاد بگیره صابون فاشیسم ترکی شما به مردم استانهایی که بالاتر نامبردم که استان منم جزوشونه خورده و نمیخوایم تو استان ما زبان ترکی آموزش داده بشه
به علی ۲۶ آذر ۱۴۰۰ | ۱۸:۳۷
ترکی رو هم بهتر از سرزمین خودش یعنی مغولستان شروع کرد
سعید ۲۸ آذر ۱۴۰۰ | ۰۷:۵۹
متاسفانه اوضاع زبان فارسی در داخل اصلا خوب نیست. شما ببینید به جای ترویج اشعار و متون بزرگان اعم از کلاسیک و معاصر به خاطر سیاست های غلط متون کسانی ترویج می شود که در پایین ترین سطح ادبی و فکری هستند امثال غزوه و حداد عادل و ... و بیشتر دانش آموزان متاسفانه ادبیات را درسی مهوع می دانند و آن را بلندگوی ایدئولوژی حاکمیت به شمار می آورند. شوربختانه اگر چیزی هم از ادبیات در کتب مدارس مانده باشد آن را وارونه آموزش می دهند مثلاً برای نیما یوشیج که پدر شعر نو است شواهدی از اشعارش که به سبک قدمایی است می آورند که متناسب با سیاست های فرهنگی حاکمیت در ترویج قوالب کلاسیک و مخالفت با هر چیز نو است. تا سیاست غیر فرهنگیان بر حوزه فرهنگ سلطه دارد امید گشایش و رونقی در زبان فارسی به عنوان مهمترین عنصر فرهنگی و ملی نمی توان داشت. در نهایت اینکه قدما گفته آمد: «خر چه داند قیمت نقل و نبات»
به کجا چنین شتابان ۰۷ دی ۱۴۰۰ | ۱۵:۳۹
بنا به دلایلی گسترش ندهیم سنگین تر است.