تغییر تاکتیکی رویکرد آنکارا و باکو

مسیر ایران جایگزین زنگزور

۱۲ آبان ۱۴۰۲ | ۱۲:۰۰ کد : ۲۰۲۲۸۰۷ آسیا و آفریقا نگاه ایرانی
نویسنده خبر: صادق ملکی
صادق ملکی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: به نطر می رسد آنچه باکو و آنکارا را می تواند در ارتباط با کوریدور زنگزور به تنظیم رفتار در قبال ایران وادار کند بیش از هر چیزی وابسته به بازگشت ایران به نرم های جهانی است. در صورت بازگشت ایران به جامعه جهانی و سیاست های ایجابی در منطقه، تهران می تواند با پشت سر گذاشتن همه سنگلاخ های پیش رو منافع خویش را نه در قفقاز بلکه در تمام عرصه ها با تلاش و با مد نظر قرار دادن ظرفیت های خویش و دیگران تامین کند.
مسیر ایران جایگزین زنگزور

دیپلماسی ایرانی: در روزهایی که توجه محافل سیاسی و رسانه ای ایران و جهان به تحولات غزه معطوف است، مقامات آذربایجانی اعلام کرده اند قصد دارند مسیر ایران را جایگزین کریدور سیونیک- زنگزور کنند. آنان حتی در این خصوص بودجه ای را برای ساختن پل ارتباطی جدید بر ارس نیز اختصاص داده اند. 

اعلام مسیر جایگزین ایران به جای زنگزور، پس از رویکرد آنکارا نشانگر نوعی هماهنگی میان سیاست های باکو و آنکارا در این زمینه است. 

اگرچه با آزادی اراضی قراباغ توافقات کریدورها از نظر حقوقی رنگ باخته است اما سیاست ها و مواضع هماهنگ میان ترکیه و آذربایجان را نباید تغییر راهبردی در تلاش برای عملی کردن کریدور زنگزور قلمداد کرد.

مخالفت قاطع و سریع تهران با هر گونه تغییر ژئوپولتیکی مرزهای ارمنستان با ایران که همراه با سه مانور نظامی بود و از سوی دیگر تحولات غزه و نوع ارتباط ایران با آن، از جمله عامل تاثیرگذار در موضع باکو بوده است‌.

موضوعیت کریدور ترک نباید پایان یافته تلقی شود زیرا این موضوعی است که در نگاه خوشبینانه در مقطعی به بایگانی و در شرایط مساعد به صحنه باز خواهد گشت. بی شک عبور منطقه از هیجانات اولیه جنگ قراباغ و تغییر شرایط به نفع هر یک از بازیگران در  قفقاز جنوبی در طرح یا عدم طرح مجدد کریدور زنگزور در آینده تاثیرگذار خواهد بود.

مهمترین فاکتور تاثیرگذار در عملی شدن و یا نشدن کریدور زنگزور جایگاه ایران، ترکیه و آذربایجان، ارمنستان و روسیه در معادلات قدرت و چگونگی تامین منافع این بازیگران در آینده خواهد بود‌.

از نظر حقوقی اگر ارمنستان به تغییر مرزهای خود تن بدهد تهدیدات ایران وجاهت چندانی نداشته و اگر هم تاثیرگذار باشد باید از طریق اعمال قدرت سخت باشد که با توجه به منطق هزینه و فایده در ابعاد مختلف، دور از ذهن خواهد بود.

آرزوی آنکارا از دوران عثمانی تا جمهوری برخواسته از خاکستر عثمانی تا اردوغان، اتصال دنیای ترک به یک دیگر بوده است. کریدور زنگزور می تواند این آرزو را عملی کند‌.

توجه داشته باشیم که ترکیه و آذربایجان مهمترین شریک و همراه راهبردی یکدیگر بوده و بارها مقامات این دو کشور برای نشان دادن اهمیت هر یک برای دیگری، اعلام کرده اند که ما یک ملت در قالب دو دولت هستیم.

ما به عنوان ایران با سیاست های اشتباه طی چهار دهه گذشته نتوانستیم مردم شیعه آذربایجان و ملتی که از مام میهن جدا شده بود را شریک راهبردی خود کنیم و صحنه را به رقیب خود ترکیه واگذار کردیم. همان ترکیه ای که رئیس جمهوری آن، تورکوت اوزال، شیعی بودن آذربایجان را دلیل عدم توجه و علاقمندی آنکارا به تحولات آن عنوان کرده بود. هرچند که وزیر امور خارجه وقت ایران نیز در همان زمان اعلام داشته بود که وی از دروازه مسکو وارد باکو شده است.

به هر حال به نظر می رسد با توجه به ظرفیت های تاثیرگذار بر مولفه‌های قدرت، اگر  ایران در روابط بین المللی و پیرامونی از الگوهای نرم جهانی پیروی می کرد، امروز در منطقه بی شک قدرت اول در بسیاری از شاخص ها بوده و نه تنها باکو، بلکه بسیاری از پایتخت های خاورمیانه سیاست های  خود را با ملاحظات تهران تنظیم می کردند.

نگاهی به سیر تحولات دهه های گذشته در  قفقاز جنوبی و بخصوص در آذربایجان از عدم موفقیت ایران و موفقیت ترکیه نشان دارد و این بازخورد نشان می‌دهد که شطرنج سیاست، برنده و بازنده آنی ندارد.

با این وجود ایران با اصلاح روش ها و باز تعریف راهبردها می تواند با توجه به پتانسیل ها و اهمیتی که از منظر توازن استراتژیکی در منطقه و از منظر جهانی دارد به بازسازی خویش بپردازد و مزیت های تضعیف شده و یا حذف شده خود را احیا کند.

برای دولتمردان فعلی ایران که تا چندی پیش بیرون از حکمرانی بودند، امر سیاست و کشورداری سهل می نمود‌، اما ورود به میدان سیاست آشنایی آنان با سختی های حکمرانی و تحمیل اجبارهایی را سبب شده که نتایج آن عبور از شعار و تن دادن به شعور بوده است. در حال حاضر سیاست خارجی ایجابی در دولت سیزدهم‌ تبلور این تغییر است. تغییرات ساختاری در بازسازی روابط با ریاض، نگاه ایجابی به باکو، مذاکرات پنهان و آشکار با آمریکا بر سر برجام و‌..‌‌. مواضع عاقلانه در ارتباط با غزه، از باز تعریف سیاست هایی نشانه ای است که می تواند نوید دهنده تولد ایرانی جدید در آینده باشد‌.

باید به یاد داشت اگرچه اندکی باید از قفقاز و آذربایجان دور شد اما می دانیم که سیاست خارجی امری تک بعدی نیست و حلقه های آن زنجیروار به هم اتصال دارند.

سخن آخر آنکه مواضع اخیر آنکارا و باکو در ارتباط با مسیر جایگزین ایران به جای زنگزور چندان قابل باور نیست‌.

به نطر می رسد آنچه باکو و آنکارا را می تواند در ارتباط با کوریدور زنگزور به تنظیم رفتار در قبال ایران وادار کند بیش از هر چیزی وابسته به بازگشت ایران به نرم های جهانی است. در صورت بازگشت ایران به جامعه جهانی و سیاست های ایجابی در منطقه، تهران می تواند با پشت سر گذاشتن همه سنگلاخ های پیش رو منافع خویش را نه در قفقاز بلکه در تمام عرصه ها با تلاش و با مد نظر قرار دادن ظرفیت های خویش و دیگران تامین کند.

صادق ملکی

نویسنده خبر

صادق ملکی، کارشناس، استراتژیست و تحلیلگر ارشد مسائل سیاسی است.

اطلاعات بیشتر

کلید واژه ها: زنگه زور دالان زنگه زور کریدور زنگه زور صادق ملکی آذربایجان جمهوری آذربایجان ترکیه ارمنستان ایران و ترکیه ایران و آذربایجان ایران و ارمنستان ایران و ترکیه و آذربایجان ایران و ترکیه و ارمنستان


( ۱۶ )

نظر شما :

خسرو ۱۲ آبان ۱۴۰۲ | ۱۳:۲۰
نرم های جهانی کدامند؟ بازگشت به کدام جامعه جهانی ؟ سیاست‌های ایجابی موثر چه ویژه گی هایی دارند ؟ به نظر می‌رسد صادق ملکی طرفدار الحاق ایران با باند غربی هاست( منظورش از نرم و جامعه جهانی بلوک غرب است) که رهبری بلامنازع آمریکا بر آن ، حتی اورپایی های صلیبی را خسته کرده است دنیا در حال تغییر توازن استراتژیک به نفع اوراسیا است و ایران در ۵۰سال گذشته بواسطه عزت نفس ملی ، با هر شیوه حکومت به استقبال این تغییر رفته است و بهای آنرا پرداخت کرده است بنابر این نیازی به تغییر نرم هایش ندارد ولی کریدور زنگه زور بعنوان یک راه مواصلاتی آزاد در سرزمین ایران ، منطبق بر منافع ملی ماست و اهمیت استراتژیک ایران را می افزاید و مبنا تصمیم گیری ، منافع ایران است نه نیات ترکیه و آذربایجان--- با توجه به افزایش میل ارمنستان به ایجاد کریدور در زنگه زور ، معطلی و تعلل و کارشکنی در سمت ایران می‌تواند کفه ارمنستان را در قاپیدن این مزیت استراتژیک و اقتصادی سنگین تر کند آنوقت ده سال بعد حسرت مشابه اتحاد ترکیه و آذربایجان را دوباره تجربه خواهیم کرد
رامین شاه بلگو ۱۳ آبان ۱۴۰۲ | ۱۵:۱۷
متن ساده اندیشانه است.نویسنده از روندهای تحولات قفقاز بی اطلاع است. ارمنستان تلاش می کند کریدور زنگه زور با اسم «چهارراه صلح» باز شود تا ارمنستان در انزوای ژئوپلیتیک نماند البته با نظارت و حاکمیت ارمنستان نه نظارت روسیه.
مهدی ۱۴ آبان ۱۴۰۲ | ۰۰:۵۴
ای کاش ایران این فرصت بوجود آمده در سایه تحولات غزه را مغتنم میشمرد و ضربه شصت تنبیهی خود را به پانترک منافق باکو میزد ، خائنی که همان سلاحهایی را که با آنها کودکان غزه امروز تکه تکه میشوند میبوسد و با آنها عکس یادگاری میگیرد
خان..خ.اهری اسمیر ۱۶ آبان ۱۴۰۲ | ۱۸:۲۴
سناریوهای محتمل؛ ۱.پالایش دیتاها نشان می دهد آمریکا و اروپا بویژه فرانسه تمایل دارد بجای ایران زنگزور البته با اعمال حاکمیت ارمنستان برای ارتباط آسیای میانه و قفقاز با اروپا انتخاب شود.۲.روسیه زنگزور را به شرح ادامه اعمال نفوذ ترجیح می دهد۳.ترکیه اگرچه عبور ترانزیت را پیگیری می کند ممکن است حتی به نوعی حق کارنه تیر در عبور از زنگزور رضایت دهد ولی مسیر جایگزین ارس را هم برای اطمینان لازم می داند.۴.آذربایجان مواضعش به ترکیه نزدیک است.۵.چین و کشورهای آسیای میانه به امنیت ترانزیت از خزر تا اروپا اهمیت می‌دهند و جزئیات دیدگاهشان مشخص نیست.هرچند با ترانزیت زنگزور مخالفتی ندارند.۶.ارمنستان اخیرا نگران انزوای خود در صورت بسنده کردن به شمال جنوب بوده و مسیر جایگزین اروپا ترکیه نخجوان سیونیک آذربایجان را با حقوق متقابل مطرح می کند.
اکبر ۲۷ آبان ۱۴۰۲ | ۱۳:۱۳
ارتباطات خطوط ریلی بین ایران و جمهوری آذربایجان دو طرفه است و یکطرفه نمی باشد. مثلا" درصورتیکه جمهوری آذربایجان در برقراری کریدور شمال - جنوب مانع تراشی بکند، ایران هم در عوض آن خیلی راحت می تواند در ارتباط ریلی بین جمهوری آذربایجان و نخجوان که قرار است بجای عبور از زنگه زور از خاک ایران و به موازات مرز ارمنستان از حاشیه جنوبی رود ارس بگذرد، مانع تراشی بکند و بازدارنده باشد. در مورد رفع نگرانی از عبور کریدور ریلی شرق به غرب از مسیر کریدور فرضی زنگه زور، ایران حتی می تواند با پیشنهاد خرید حاکمیتی محدوده شهرستان مغری استان سیونیک در جنوب ارمنستان و کل کناره شمالی رود ارس (در قبال تامین نفت و گاز ارمنستان در محدوده زمانی مشخص) با جابجایی مرز خود با ارمنستان به سمت شمال، ضمن اینکه دوباره کشور ارمنستان مرز خود را با ایران حفظ می کند و خطر از دست دادن مرز خود با ایران بواسطه گشایش احتمالی کریدور فرضی زنگه زور هم از بین می رود، ایران هم کنترل کناره ی شمالی رود ارس در این ناحیه و کریدور فرضی زنگه زور را هم در اختیار بگیرد و از بابت رفع نگرانی از خطر نفوذ احتمالی ناتو از این کریدور فرضی زنگه زور به سمت شرق، مطمئن بشود. (اگر لابی آمریکا مانع از معامله ارمنستان با ایران نشود)