اسرائیل در کمین است

بهبودی روابط ایران با عربستان و جلوگیری از سناریوهای آذربایجان و کردستان

۰۷ خرداد ۱۴۰۱ | ۱۶:۰۰ کد : ۲۰۱۲۱۷۷ خاورمیانه انتخاب سردبیر
نویسنده خبر: رامین فخاری
رامین فخاری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: در جاهایی از خاورمیانه که ایران حضور نداشته باشد، اسرائیل حضور پیدا خواهد کرد پس گزینه دیپلماسی در قبال عربستان نیز برای ایران یک گزینه برد است زیرا بهبود روابط ایران و عربستان از گسترش بیشتر نفوذ اسرائیل در عربستان و نزدیک شدن اسرائیل و عربستان و تکرار تجربه های اقلیم کردستان و جمهوری آذربایجان ممانعت خواهد کرد.
بهبودی روابط ایران با عربستان و جلوگیری از سناریوهای آذربایجان و کردستان

دیپلماسی ایرانی: در ماه ها و هفته های اخیر اخبار مختلفی مبنی بر تلاش های دیپلماتیک عربستان سعودی برای سازش با ایران منتشر شده است. صرف نظر از جزئیات این مساله، دلایل تلاش عربستان برای بهبود روابط با ایران می توان به این موارد اشاره کرد که برخی از موارد جزئی تر اما مورد آخر کلی تر است:

1- احتمال درگذشت پادشاه عربستان سعودی در ماهای آتی و خلاء قدرت در عربستان و ضعف بن سلمان در برابر رقبای داخلی اش؛ با درگذشت پادشاه عربستان سعودی که در نهایت در ماه ها و سال های آینده رخ خواهد داد کشمکش ها بر سر اشغال قدرت در عربستان سعودی بالا خواهد گرفت و بن سلمان در موضع ضعف قرار خواهد گرفت، حال باید این مساله را افزود که در صورتی که پس از درگذشت پادشاه فعلی، ایران از یکی از بدیل های بن سلمان حمایت کند حکومت نوپا و ضعیف وی را می تواند با چالش های جدی مواجه کند. البته باید این مساله را نیز افزود که در صورتی که ایران بخواهد در قبال پادشاهی بن سلمان موضع تهاجمی نگیرد، باید تضمین هایی در رابطه با عدم تغیر بن سلمان پس از تکیه دادن بر مسند قدرت بگیرد.

2- شکست های پی در پی عربستان در یمن و سایر نقاط منطقه و شکست های نیروهای نیابتی عربستان در سوریه این کشور را عملا در سطح منطقه در موضوع ضعف قرار داده است و بنا به دلیلی که در مورد بعدی اشاره خواهد شد عربستان سعودی ناگزیر است ایران را به عنوان یک قدرت منطقه ای به رسمیت بشناسد.

3- خروج آمریکا از منطقه و خالی کردن پشت عربستان سعودی نیز یکی از دلایلی است که عربستان سعودی را به سمت بهبود با روابط با ایران سوق داده، در شرایطی که بنا به اعتراف مقامات عربستان سعودی آمریکا پشت عربستان را خالی کرده، عربستان سعودی حامی در منطقه ندارد و ناگزیر است از در صلح و دوستی با ایران درآید.

4- احتمال همه گیر شدن جنگ در سطح جهانی: باید این مساله را آینده پژوهی کرد که چشم انداز بحران اوکراین می تواند جهان را به یک شرایط آنارشی همانند جنگ جهانی دوم سوق بدهد. در این شرایط با توجه به احتمال درگیر بودن آمریکا در جبهه اروپای شرقی و دریایی چین جنوبی بدیهی است که توجه آمریکا از خاور میانه به سمت نواحی فوق الذکر منعطف خواهد شد. در نتیجه عربستان سعودی این هراس را دارد که در این شرایط ایران یا محور مقاومت یک جبهه علیه عربستان سعودی باز کند. در نتیجه برای حفظ قدرت آل سعود سعی در دراز کردن دست دوستی به سمت ایران را دارد.

5- پدید آمدن یک شریک و یک متحد مشترک بنام چین؛ طی سال های اخیر چین تبدیل به بزرگترین خریدار نفت ایران و عربستان شده است که عملا منافع ایران و عربستان را بطور غیر مستقیم به هم گره زده است. چین به عنوان یک عامل غیر مستقیم برای کاهش تعارضات بین ایران و عربستان عمل کرده، زیرا به منابع انرژی هر دو کشور نیازمند است و هیچ سودی از افزایش تعارضات بین ایران و عربستان نمی برد.

اما موضع ما در قبال عربستان چگونه می تواند باشد؟

یک موضع می تواند به این شکل باشد که تعارض ایران و عربستان قابل حل نیست و همیشه ادامه دارد که تتیجه این موضع تداوم وضعیت آنارشی موجود در منطقه است. برخی از تحلیلگران (مخصوصا تحلیلگران دارای انگیزه های شدید نژادی و یا وطن پرستی و یا برخی از نیروهای تندرو) جنگ ایران و عربستان را یک جنگ تمدنی و حل ناپذیر می دانند که این مساله هم شاید از یک دیدگاه صحیح باشد؛ تعارض تمدنی ایران و عربستان ممکن است برای قرن های زیادی ادامه داشته باشد، اما این مساله را نیز باید مورد برسی قرار داد که اگرچه شیعه و سنی و یا ایرانیت و عربیت در حکم چند عامل متضاد تمدنی بین ایران و عربستان عمل می کنند در عین حال زمینه های زیادی برای دوستی بین دو کشور وجود دارد؛ مثلا هر دو کشور عضو جامعه بزرگتری به نام جهان اسلام هستند که زمینه ایجاد تفاهم در این باره نیز این مساله است که هر دو کشور جریان های تندرو را که بین شیعه و سنی شکاف ایجاد می کنند را به حاشیه برانند.

موضوع دوم این است که هر دو کشور صادر کننده نفت هستند که این مساله نیز منجر به گسترش اختلافات دو کشور شده است اما در عین حال می تواند حکم یک شمشیر دو لبه را داشته باشد و هر دو کشور برای تامین منافع خود اختلافات و جنگ های نیاباتی را در خاورمیانه کنار بگذارند. در تایید این موضوع باید اشاره کرد که عامل اقتصاد در هر کجای جهان بتواند عرض اندام کند سایر تعارضات را می تواند به حاشیه براند، به طور مثال ایالات متحده در جریان جنگ جهانی دوم دو بمب اتمی را بر سر هیروشیما و ناکازاکی خراب کرد که با احتساب بمباران های آمریکا صدها هزار ژاپنی کشته شدند، یا آلمان و فرانسه در جنگ جهانی دوم در تعارض با همدیگر بوده اند و یا آلمان و روسیه در جنگ جهانی دوم میلیون ها نفر از همدیگر را کشته اند، اما هم اکنون دارای بهترین روابط اقتصادی با همدیگرند. 

در جهان امروز هر کجا عامل اقتصاد توانسته عرض اندام کند از بسط تجارب تلخ تاریخی به زمان حال ممانعت کرده است. این مساله نیز می تواند در صورت اصلاح رفتار عربستان به عنوان سرمشق مطلوبی برای روابط آتی ایران و عربستان باشد.

موضوع دیگری که باید اشاره کرد این است که جنایات عربستان سعودی در جنگ یمن دارای ابعاد گسترده ای بوده است اما در صورتی که کشورهای منطقه به سمت بهبود روابط با ایران بروند با کاهش شکاف ها و جنگ های نیابتی در سطح منطقه و افزایش قدرت دیپلوماسی ایران حداقلا در آینده می توان از بروز فجایعی مانند جنگ یمن و بحران سوریه ممانعت کرد. 

همان طور که جنگ عربستان و یمن برنده ای نداشت و هر دو طرف در طول سال های اخیر دچار ویرانی شدند، ادامه جدال غیرمستقیم ایران و عربستان سعودی هم نتیجه مقبولی به حال دو طرف ندارد و تنها موضع رژیم صهیونیستی را قوی تر می کند و منجر به تحلیل رفتن انرژی ایران و عربستان برای مهار همدیگر می شود.

موضوع آخر این است که در جاهایی از خاورمیانه که ایران حضور نداشته باشد، اسرائیل حضور پیدا خواهد کرد پس گزینه دیپلماسی در قبال عربستان نیز برای ایران یک گزینه برد است زیرا بهبود روابط ایران و عربستان از گسترش بیشتر نفوذ اسرائیل در عربستان و نزدیک شدن اسرائیل و عربستان و تکرار تجربه های اقلیم کردستان و جمهوری آذربایجان ممانعت خواهد کرد.

اما همه شرایط و مسائل فوق زمانی صدق می کند که نیت خوانی بن سلمان نیز در این راستا باشد که در آینده و بعد از بهبود شرایط و عبور از شرایط خطیر فعلی به دنبال افزایش رقابت های منطقه ای با ایران و تکرار تاریخ نباشد و باید یک خواست دو جانبه برای برقراری یک صلح دراز مدت بین دو کشور شکل بگیرد.

رامین فخاری

نویسنده خبر

کارشناسی علوم سیاسی و کارشناسی ارشد مطالعات خاورمیانه علامه طباطبایی

اطلاعات بیشتر

کلید واژه ها: ایران و عربستان مذاکرات ایران و عربستان محمد بن سلمان جنگ یمن ایران و آذربایجان ایران و اقلیم کردستان اسرائیل ایران و اسرائیل ایران و امریکا ایران و امریکا و عربستان


( ۸ )

نظر شما :

کوروش ۰۷ خرداد ۱۴۰۱ | ۲۳:۱۹
بیفتن پای عربها رو ببوسند التماس کنند یعنی چه کاریه عربستان از ایران خوشش نمیاد ب هیچ قیمتی
ایرج ۰۸ خرداد ۱۴۰۱ | ۰۳:۳۱
دیپلماسی جان خواهش میکنم با درج این تحلیلا به وجههء سایت آسیب نزنید آخه نویسندهء محترم پیش بینی هایی کرده که یا قبلا اتفاق افتادن یا رخ دادن اونا غیر قابل ممکنه. مثلا نویسندهء محترم گفتن : اگر بعد از مرگ پادشاه فعلی ایران از یکی از بدیل های بن سلمان حمایت کند... کاش ایشون می نوشتن ما چه جوری میخوایم در انتخاب پادشاه آیندهء سعودی دخالت کنیم؟ شاید ایشون عربستان رو به اشتباه مثل عراق فرض کرده وگرنه ما در خانواده و عشیرهء حاکم بر عربستان هیچ جای پایی نداریم. بله ما میتونیم بر شیعیان عربستان تاثیر بذاریم ولی شیعیانی که هنوز از ابتدایی ترین حقوقشون محروم هستن مطمئنا در معادلهء انتخاب پادشاه آیندهء عربستان کوچکترین نقشی ندارن. در بعد مذهبی هم با توجه به جولان شیوخ وهابی بر مراکز مذهبی، شرایط کاملا علیه ماست‌. نویسنده در ادامه اشتباهی دیگه رو مرتکب شدن. ایشون نوشتن: عربستان سعودی این هراس را دارد که در این شرایط ایران یا محور مقاومت یک جبهه علیه عربستان سعودی باز کند... باید از ایشون پرسید این جبهه در کجا میتونه باز بشه؟ ما قبلا بوسیلهء نیروهای نیابتیمون جبهه های ممکن علیه عربستان رو باز کردیم. از جنبهء جغرافیایی هم تنها جایی که ما امکان درگیر کردن مستقیم سعودی رو داریم همون یمن هستش که قبلا این کار رو کردیم. سوای این دو نکته محاسبات اشتباه دیگه ای هم در این تحلیل وجود داره که نمیشه در یک کامنت اونا رو نقد کرد.
ابراهیم قدیمی ۰۸ خرداد ۱۴۰۱ | ۱۱:۳۰
نه بهبود رابطه با عربستان امکان دارد و جایز است ونه خصومت ایران با عربستان۔۔عربستان کشوری تروریست پرور است۔با تروریست هائی خشن ورفتار شدیدا غیر انسانی به اسم اسلام ۔این جمله یکی از روسای جمهور امریکا را بخاطر داشته باشید تروریست ها شیعه نیستند۔۔انها تروریست وافعی شیعه نمی نوانند نشان دهند۔اگر ایران را به تروریسم متهم وفعالیت سپاه قدس را به تروریسم متهم میکنندعدم علاقه انها به شکست تروریسم دست پرورده عربستان در عراق وسوریه ولیبی وتحریکات همواره در وغین عربستان واسرائیل است که سپاه قدس ایران به شجاعت وشهامت انها را جارو گرد۔انها عدم خوشحالی خود از این پیروزی درخشان بر ضدتروریست را با ترور ناجوانمردانه سردار سلیمانی نشان دادند۔چه کشوری در منطقه تروریست پرور تر از عربستان واسرائیل است۔ چه کسورهائی مسکن تروریست ها است؟مطمئنا عربستان واسرائیل روابطی دارند ولی عیان نیست۔اگر عربستان علاقمند است روابط خود با اسرائیل را عیان کند به خودش مربوط است ومردمش۔واقعیت این است که عربها در مبارزه با اسرائیل بریده اند۔چند صد میلیون عرب را با این ثروت ومکنت را از هم جدا وسوار ماشین های اخرین مدل وهواپیمای شخصی وتجارت نقاشی های انچنانی کردند و چند ملیون اسرائیلی انها را به قبول شکست محبور نمودند۔ایران اگر با این اعراب معحون شود راه انها را خواهد یافت۔پشت میز نشستن با انها اشتباه است۔۔انها در اکثریت اند۔ خود را الوده تروریسم پرورهای منطقه نکنید۔ من مصر را جدا از انها میدانم۔مصردین خود را ادا کرد ولی همین اعراب انها را به شکست کشاندند۔۔رابطه ما با عربستان در حد حج واجب مقبول است۔بیشتر نباید مقبول باشد۔اعراب توان راه رفتن در راهی که ما میرویم را با این زرق وبرق وتجملات و ثروت مدیران خود ندارند۔از این شاهزاده های عبدالعزیز عربستان معجزی دیده نخواهد شد۔بلکه مردمش حرکتی کنند۔