کارکرد اقتصاد و میزان تاثیر سیاستگذاری دولتی

از وضعیت نابه سامان اقتصادی خودمان تا تجربه کنونی ترکیه

۰۵ دی ۱۴۰۰ | ۱۴:۰۰ کد : ۲۰۰۸۶۳۳ اقتصاد و انرژی نگاه ایرانی
محمد طبیبیان در یادداشتی می نویسد: ین فدوی سال هاست در مورد پیشنهاد سیاست اقتصادی سپر انداخته ام و به جز کمی بحث آموزش عمومی تلاشی ندارم، اما مورد ترکیه این روزها توجه مرا جلب کرده است. یکی دو نسل سیاستمداران ترکیه ای تلاش قابل احترامی کردند تا ترکیه از پیشرفت خوبی برخوردار شد. از جمله همین آقای اردوغان. اما وی شروع کرده به پنبه کردن بافته های خود و قبلی ها.
از وضعیت نابه سامان اقتصادی خودمان تا تجربه کنونی ترکیه

نویسنده: محمد طبیبیان، استاد سابق دانشگاه صنعتی اصفهان و موسسه عالی پژوهش در برنامه‌ریزی و توسعه

دیپلماسی ایرانی: در مورد تجربه کشور خودمان بحث زیاد شده و تکراری و در سطح پایین. استاد سابق من که در خارج زندگی می کند و سه سال پیش سفری به ایران داشت از این موضوع متعجب بود که چرا مباحث اقتصادی در نشریات در حد چند فصل اول کتاب های مقدماتی اقتصاد باقی مانده و تعالی و تحولی را نشان نمی دهد. این یک واقعیت است که شرایط از قبل از انقلاب به نحوی تحول یافته که اندیشه اجتماعی، سیاسی و اقتصادی محجور و در سطح ابتدایی باقی مانده است. شاید عده ای دولت ها و سانسور را مقصر بدانند اما پایایی حدود یک قرن این عارضه نشان از گرفتاری های عمیقتری است. شاید باید به استاد مزبور می گفتم که شما نشریات با کیفیت را دیده اید و نظرتان این است. اگر فرصت داشتید در شبکه های اجتماعی و برخی نشریات دیگر هم جستجو می کردید به مباحث عجیب و شگفتی بر می خوردید که عقل را از سر هر فرد معقول فراری می دهد.

سال ها پیش که شاید به همریختگی فکری در مباحث اقتصاد به درجه زمان حاضر نبود، به استاد بزرگواری که شرح دروس اقتصاد یک دانشکده را می نوشتند و از من کمک مختصری خواستند پیشنهاد کردم چند فصل در مورد مارکسیسم هم در شرح دروس پیش بینی بکنند و ایشان تعجب کردند که اکنون که نظام های مارکسیستی بر چیده شده آیا این امر ضروری است؟ عرض کردم بله من سر مزاح ندارم، تصور من این است که کشور ما آخرین پایگاه مارکسیسم در جهان خواهد بود پس لااقل اگر این مطالب به صورت علمی و صحیح آموزش داده شود بهتر است. زیرا مشهور است که دانش کم، خطرناک است و از آن خطرناکتر دانش شعاری و تلقینی است. خودم هم در درس اقتصاد خرد پیشرفته دو، دوره ارشد یک فصل اقتصاد مارکس را تدریس می کردم. 

اکنون هرچه به اطراف نگاه می کنم به این نتیجه می رسم که قبل از آن باید در سطح دبستان و سطوح بعد از آن آموزش منطق و اندیشه سازگار و منطقی تدریس شود و به نسل آینده آموزش و تمرین داده شود که اندیشه پریشان و اندیشه منطقی چه تفاوت هایی دارد و چگونه یک فرد باید تمرین کند بلکه وظیفه اخلاقی دارد که در اندیشه خود استحکام، سازگاری و منطق را به کار برد و همچنین بیاموزد که از بی منطقی ناخودآگاه خود، آزرده شود و بی منطقی دیگران را هم بر نتابد و بارز  کند و مورد نقد قرار دهد. 

یک مفهومی در روانشناسی وجود دارد تحت عنوان Cognitive dissonance، چون نمی دانم اهل فن چه ترجمه ای برای آن دارند عنوان انگلیسی آن را نوشته ام. منظور از این عبارت حالت روحی – روانی ناراحت و معذبی است که به فرد دست می دهد وقتی در رفتار و کردار و اندیشه خود دچار تناقض و نا همخوانی می شود. مثلاً کسی بگوید و تبلیغ کند و به عنوان باور بیان کند که خوردن مال غیر نارواست و اما خود در این کار بکوشد و از این که اندیشه و کردارش متناقض است و دچار دونمایگی معرفتی است شرمسار و معذب شود. عدم وجود این حالت روحی، یعنی استمرار تعارض و تناقض در اندیشه، بیان و کردار و عدم ظهور شرمساری از این تعارض، پائینترین درجه از بی منطقی و ناسازگاری در پندار و کردار و اخلاق اجتماعی است و بلای سختی است برای یک جامعه وقتی رایج شود.

این فدوی سال هاست در مورد پیشنهاد سیاست اقتصادی سپر انداخته ام و به جز کمی بحث آموزش عمومی تلاشی ندارم، اما مورد ترکیه این روزها توجه مرا جلب کرده است. یکی دو نسل سیاستمداران ترکیه ای تلاش قابل احترامی کردند تا ترکیه از پیشرفت خوبی برخوردار شد. از جمله همین آقای اردوغان. اما وی شروع کرده به پنبه کردن بافته های خود و قبلی ها. از جمله مشکلات این کشور تورم است و تنزل ارزش پول و ایجاد بلاتکلیفی در سیاست های حکومتی. چند مورد دستور کاهش نرخ بهره را صادر کرده که مکرر مسئولان اقتصادی دولت به اعتراض از اقدامات او کناره گریری کرده اند و ایشان هم بر راه خود مصمم است مصداق همان تله ای که افراد مستبد در آن می افتند. یک مورد که اخیراً مطرح شد این که پس از کاهش دیگری در نرخ بهره و هجوم مردم برای خرید ارز، دولت وی به منظور تثبیت نرخ ارز و جلوگیری از هجوم مردم به حاشیه امن، اعلام کرده که سود سپرده های بانکی را با توجه به کاهش نرخ لیره و افزایش ارزش دلار جبران می کند. با این نیت که انگیزه خرید ارز منتفی شده و بلکه انگیزه برای فروش ارز توسط مردم فراهم شود. یک نکته قابل توجه این که این سیاست عکس همان سیاست کاهش نرخ بهره ایشان است، چرا که اگر به سپرده ها متناسب با تورم پرداخت انجام شود، تفاوتی با افزایش نرخ سود سپرده ندارد. دیگر این که اگر بانک ها طبق نظر آقای اردوغان وام ارزان بدهند و این مابه التفاوت هم از منابع بانک تامین شود به بحران بانکی می انجامد، اگر بانک مرکزی تامین کند به تورم فزاینده و کاهش بیشتر ارزش پول.

مشکل چیست؟ خلاصه مطلب این که شاید بسیاری سیاسیون و مردم و روشنفکران نیز یک نکته را که دویست سال است شناخته شده و کانون علم اقتصاد است متوجه نمی شوند و نمی پذیرند. و آن این که یک نظام اقتصادی مثل یک موجود زنده از مکانیسم ها، ساز وکارها و قاعدهمندی های خاصی تبعیت می کند و به دستور و حکم نمی تواند تمکین کند. دیگر این که کار برد سیاست اقتصادی تا جایی موثر است که مانند معالجه توسط یک پزشک خوب به توانمندی های زیستی بیمار کمک کند و توانمندی های زیستی را تقویت کند. این هم در پزشکی شناخت فیزیولوژی بیمار را لازم دارد و درک این که موجود زنده با مکانیسم های خودش زنده است و این که دارو فقط باید جلو اضمحلال آن ساز و کارهای حیاتی را بگیرد و آن را تقویت کند، در این حالت معالجه تمهید موفقی خواهد بود. همین مطلب دقیقاً در مورد نظام اقتصادی یک کشور مصداق دارد. برای مثال ایشان هم مثل بسیاری توجه نمی کند که نرخ بهره را دولت و بانک مرکزی تعیین نمی کند نظام اقتصادی تعیین می کند. سیاست پولی فقط جریان پول را می تواند به نحوی مدیریت کند که همراه آن نرخ درونی اقتصاد باشد چون در غیر این صورت یا تورم یا رکود ایجاد می شود. همین مطلب در مورد نرخ ارز صادق است. تا مقام مزبور این مطلب را وجدان کند خسارت بسیار ببار خواهد آمد.

کلید واژه ها: ایران اقتصاد ایران کارل مارکس ترکیه اقتصاد ترکیه وضعیت اقتصاد ترکیه شکنندگی اقتصاد ترکیه ایران و ترکیه رجب طیب اردوغان محمد طبیبیان


( ۱۴ )

نظر شما :

شهرام ۰۵ دی ۱۴۰۰ | ۱۴:۴۲
ولی من مطمئنم ایشون موفق میشه وقتی چرخش 180 درجه (U DONUS) مثل نزدیکی به مصر امارات عربستان اسراییل فرانسه ارمنستان و حتی سوریه داشته این یعنی طبل توخالی نیس شما به زیرساخت هایی که اردوغان انجام داده یه نگاه کن بهترین خطوط هوایی و فرودگاه دنیا بهترین و مجهزترین بیمارستانهای دنیا جایگاه سوم مرکز و رایزنی درجهان بهترین مراکز توریستی دنیا و هزاران پروژه های میلیارددلاری که در دوسال آینده افتتاح میشه و ضمنا اردوغان تا حالا از هرمیدان سربلند بیرون اومده از ادلب از طرابلس از قره باغ از قطر دلیلش این بود قبلا برنامه داشته و با برنامه امتیاز بده امتیاز بگیر جلو میره
خسرو ۰۵ دی ۱۴۰۰ | ۱۴:۴۹
فرمایشات استاد محترم و متین ، ولی سیاست ارزی اردوغان باعث شد لیر ترکیه از18لیر برای یک دلار به 11لیر برای یک دلار برسد یعنی حدود 38 درصد رشد ارزش لیر -- به نظر شما این صحیح نیست ؟ با جلب اعتماد مردم به اینکه ارزش پولشان حفظ خواهد شد موجب ثابت ماندن ارزش پول شده است -- با توجه به اینکه مذاکرات هسته ای ایران به نتیجه واضح و رفع تحریمها منجر نخواهد شد ، این سیاست راهکار کشورمان نیست ؟ ترس از کاهش ارزش پول موجب هدایت نقدینگی بسوی خرید دلار و طلا و اتومبیل و زمین و ... شده و ارزش پول را کاهش میدهد -- عده زیادی از مردم هستند که اگر بدانند دولت عدم کاهش ارزش پولشان را تضمین کند دلار و سکه نخواهند خرید
فدوی ۰۵ دی ۱۴۰۰ | ۱۵:۰۷
سعدی می فرماید : چو دخلت نیست خرج آهسته تر کن ... که می‌گویند ملاحان سرودی ... اگر باران به کوهستان نبارد .... به سالی دجله گردد خشک رودی ... مهم نیست اقتصاددانان چه می گویند . مهم نیست به حرف اقتصاددان گوش داده می شود یا خیر . مهم حاکمیست کا تصمیم نهایی را می گیرد . وقتی نامت ترکیه باشد و به اندازه ی آمریکا قمپز در کنی و با اندازه ی چین در همه جا سرک بکشی و به اندازه ی اتحادیه اروپا برای دیگران لقز بخوانی ، هزار تومنی هستی که ادای چک پول را در می آوری .
ناشناس ۰۵ دی ۱۴۰۰ | ۱۵:۲۶
همه برین کنار ،فدوی وارد می شود به همراه ذوالقدرپور تا سر مار اردوغان خورد و خمیر کنند
فدوی ۰۵ دی ۱۴۰۰ | ۱۸:۳۴
ناشناس یا هر چی که اسمته ، ترس تو از فدوی نیست ، ترست از سخنان منطقی است که باورهای و توهمات غلط امثال تو را روی سرت آوار می کند . و الا فدوی چندین سال است که در این سایت نظر می دهد و البته دهه ها برابر آن هم یاد می گیرد . اما جنابان پانترک بناگاه بعد از جنگ مضحک به قول اسراییلیها ۴۴ روزه اینجا یورش آورده و رجب رجب کنان ، همآورد می طلبند . برو لیره هاتو چنج کن تا دیر نشده .
به ناشناس ۱۵:۳۶ ۰۵ دی ۱۴۰۰ | ۱۸:۴۵
فعلا که همه سیاستهای کشور به نفع اردوغان و علی افه زبان دراز شما هم هر روز درازتر
تورک ایرانی ۰۵ دی ۱۴۰۰ | ۱۸:۵۸
اقای فدوی و اسلام ذوالقدر خیلی تابلو انتی اردغان هستند
فدوی ۰۶ دی ۱۴۰۰ | ۱۱:۵۵
جناب ترک ایرانی ، وقتی قانون پایستگی جرم و ماده داریم ، قانوک پایستگی عشق هم داریم . وقتی جماعتی چند هزار نفره از پانترکها جنون آمیز عاشق رجبند ، نقطه ی مقابل باید جمعیتی چند میلیونی هم از رجب بدشان بیاید تا توازن برقرار شود .
اقدام ۰۶ دی ۱۴۰۰ | ۱۶:۵۸
فدوی اونا چند هزار نیستن بیشتر جمعیت آذرباییجان شرقی غربی اردبیل و زنجان و حتی ترکهای مهاجر به تهران و کرج و همدان و کردستان و گیلان و خوزستان و ...همینن به نظرت چرا انقدر بحث فارس و ترک و ترک و کرد و مطرح میکنن اینا به کنار چرا تو همدان بین فارس و لر و تو گیلان بین گیلک و تالش و تو خوزستان بین عرب و لر جنگ و دعوا درست میکنن ؟ توقع آموزش زبان ترکی تو همه اینجاها رو هم دارن هرجایی وارد شدن بین مردم دعوا انداختن پشت جوکهای قومیتی هم پانترکهان
به به تو ۳۰ بهمن ۱۴۰۰ | ۱۲:۱۹
قربانت بشم ایشان تفاوت نرخ تورم و نرخ بهره را به سپرده گذار نمیده بلکه تفاوت نرخ ارز و نرخ بهره را تضمین میکنه.اشتباه شما و امثال شما هم همینه در تحلیلتان.یعنی اکر در این مدت نرخ تغییر ارز از 14درصد نرخ بهره بیشتر بشود مابه التفاوت را دولت تضمین میکنه و اگر کمتر بشه همون نرخ بهره را بهش میده