درسی که از دکتر فاطمی به ما داد

نگاه تاریخی: "دیپلماسی مصدق؛ علیه دوگانه‌ اعتدال‌گرایی و سازش‌ناپذیری"

۲۰ آبان ۱۳۹۸ | ۱۸:۰۰ کد : ۱۹۸۷۴۴۲ اخبار اصلی خاورمیانه
احسان شریعتی در یادداشتی می نویسد: دیپلماسی خارجی مستقل و مبتنی بر "حاکمیت یا سیادت ملی" (حقِ تعیینِ سرنوشت) و سیاست "موازنهٔ منفی" (میان ابرقدرت‌های غرب و شرق)، نیازی به شعر و شعارسرایی‌های صوری و بی‌محتوا ندارد.
نگاه تاریخی: "دیپلماسی مصدق؛ علیه دوگانه‌ اعتدال‌گرایی و سازش‌ناپذیری"

نویسنده: دکتر احسان شریعتی، نویسنده و استاد دانشگاه

دیپلماسی ایرانی: اعدام دکتر حسین فاطمی، مسئول دیپلماسی خارجی دولت منتخب و مردمی دکتر محمد مصدق، و "نخستین پیشنهاددهندهٔ طرح ملی‌ شدن صنعت نفت" (به‌تصریح  رهبری نهضت)، رُخدادی بس تأثربرانگیز و مؤثر در تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آید، از دو جنبه:

نخست، در سطح بین المللی، این اقدام رژیم کودتا، نقاب از چهرهٔ فریبکارانهٔ سیاست خارجهٔ دولت‌های انگلیس و امریکا برگرفت و جهان‌خواری عریان استعمارگران را به نمایش گذارد، و به‌عبارتی ‌دیگر درجهٔ پایبندی این قدرت‌ها به حقوق بین‌الملل و حرمت موازین دموکراسی و حقوق بشر و شهروندان را عیان ساخت.

و از دیگر سو، در صحنهٔ داخلی، به نُماد ملی‌گرایی مردمی بدل شد، و خط سرخ جداکنندهٔ مرزهای استقلال و وابستگی، مقاومت و سازش (یا فرار شماری از "همرهان سست‌عناصر")،  و نشانی از آغاز دورانِ مبارزات قهرآمیز بعدی در کشور ما بود.

دیپلماسی خارجی مستقل و مبتنی بر "حاکمیت یا سیادت ملی" (حقِ تعیینِ سرنوشت) و سیاست "موازنهٔ منفی" (میان ابرقدرت‌های غرب و شرق)، نیازی به شعر و شعارسرایی‌های صوری و بی‌محتوا ندارد.

 به‌عکس، این دیپلماسی با حضور فعال در مجامع و محکمه‌های قانونی جهان، و پیوستن به کنوانسیون‌های حقوقی موجّه، به مطالبه و احقاق حقوق نادیده‌گرفته‌شدهٔ ملت می‌پردازد و غیرمشروع و غیرقانونی بودن مداخله‌جویی و تحریم و محاصره‌گری و معامله‌های قدرت‌های بزرگ علیه ملت‌ها را، خطاب به افکار عمومی جهان، اثبات می‌کند.

 این دیپلماسی ملی در برابر دو گرایش دیگر در سیاست خارجی متمایز می‌شود:

یکی، سیاست سازش و مماشات و معامله‌گری سبک بازاری، که در تاریخ معاصر ایران در مشی قوام‌السطنه نمود می‌یافته است (و در نظام کنونی نیز جناح‌ و فراکسیون‌های پراگماتیست موسوم به سازندگی و "اعتدال‌گرا" و ..، به‌دنبال این خط‌مشی‌اند).

 دیگر، سیاست به ‌اصطلاح "سازش‌ناپذیری" که زمانی حزب توده و زمانی دیگر جناح موسوم به "خط امام"، و بعدها "اصول‌گرایان" حامی دولت پیشین، و امروز "دلواپسان" پیشه کرده و می‌کنند و نتایج آن را دیده‌ایم و می‌بینیم.

 در برابر سیاست خارجهٔ "چماق و هویج" (carrot & stick)  اتخاذشده توسط ترامپ ادمینیستریشن (تحریمِ حداکثری برای بالابردنِ نرخ‌ها در معاملهٔ بازاری آتی)، دیپلماسی ملی و مردمی، در اجتناب از دو بیراههٔ انحرافی فوق، "راه سومی"، جز تقویت همبستگی ملی (اتحاد جبهه‌ای‌ در داخل) و بین‌المللی ندارد (فراخوان به سازمان‌های مردم‌بنیاد غیردولتی، اتحادیه‌های صنفی، نهادهای حقوق‌بشری و...، به صحنه آمدن روشنفکران و جوامع مدنی در جهت بسیج افکار عمومی جهان).

 آنها که "رادیکالیسم" شهید فاطمی را مورد انتقاد قرار می‌دهند، غالبا در این کلام دکتر مصدق تأمل لازم را نکرده‌اند که: "اینجانب به ملی بودن صنعت نفت و جنبهٔ اخلاقی آن، بیش از جنبهٔ اقتصادی آن معتقدم...، کار تدنی (پستی) اخلاقی به جایی رسیده که باعث ننگ ھر ایرانی شده است!"

کلید واژه ها: دکتر فاطمی محمد مصدق تحریم ایران دیپلماسی ایران


( ۳ )

نظر شما :

سیدکاظم موسوی ۲۱ آبان ۱۳۹۸ | ۰۱:۱۸
مگر اینکه همین آقایان از مصدق دفاع کنند چرا عملکرد او به شدت از اقتصاد و سیاست به دور است!
محمد ۲۱ آبان ۱۳۹۸ | ۱۷:۳۰
شما فاطمی رو شهید می دانید. علاوه بر اینکه در اینکه حوادث سال 32 کودتا باشد شک وجود دارد، چرا که طبق قانون اساسی مشروطه شاه در زمان انحلال مجلش شورای ملی حق انتخاب و تغییر نخست وزیر را داراست. با این حال ، از نظر اسلام تمامی قوانین بین المللی که باعث سلطه و حقی برای کفار بر علیه مسلمانان شود مردود است و قبول این گونه قوانین تنها در صورت ضرورت امکان پذیر است. در نهایت لازم به ذکر است که انقلاب اسلامی زمانی اسلامی است که بخواهد نظم مطلوب اسلام را بر نظام بین الملل حاکم کند نه اینکه در نظم استکباری ایجاد شده برای خود دایره بازی باز کند.