دستگاه دیپلماسی و نظریه منحصر به فرد زنده یاد عسگرخانی

مردی که معتقد بود ایران حتما باید بمب اتم داشته باشد

۰۴ مهر ۱۴۰۰ | ۱۲:۰۰ کد : ۲۰۰۶۳۶۵ پرونده هسته ای انتخاب سردبیر
هادی دادمهر در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: دکتر عسگرخانی در  پاسخ به سوالات منتقدان درباره منطقی و عملی نبودن سیاست دستیابی ایران به سلاح هسته ای، با خونسردی مثال زدنی و حوصله بسیار، اصول سیاست بازدارندگی در روابط بین الملل را برای مخاطب تشریح می کرد تا دامنه دانش آکادمیک خود درباره نحوه کنشگری دولت ها به عنوان بازیگران عقلانی را در دنیای قدرت محور و فاقد اقتدار مرکزی به تصویر بکشد و در نهایت اثبات کند که دولت ها برای پرهیز از جنگ باید مولفه های قدرت سخت را افزایش بدهند. 
مردی که معتقد بود ایران حتما باید بمب اتم داشته باشد

نویسنده: هادی دادمهر، پژوهشگر حقوق و روابط بین الملل

دیپلماسی ایرانی: دکتر ابومحمد عسگرخانی، دانشیار روابط بین الملل دانشگاه تهران عموماً از طریق مواضع سرسختانه ای که در توجیه سیاست هسته ای تهاجمی توسط ایران اتخاذ کرده است شناخته می شود. این تقریب به ذهن ابداً دور از انتظار نیست زیرا وی نه تنها در کلاس درس بلکه گاه در مصاحبه های عمومی نیز به صراحت از ضرورت ساخت بمب هسته ای توسط ایران سخن راندهت و از تعلل تمامی دولت های نظام جمهوری اسلامی در دستیابی به این هدف انتقاد کرده است. ایشان گاه به دولتمردان زمان جنگ می تاخت که چرا فرصت جنگ 8 ساله بخصوص مقطع تاریخی بمباران سکوهای نفتی ایران توسط ایالات متحده را از دست دادند و به نظرات وی در خصوص خروج از پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (با استناد به ماده 10 پیمان در خصوص حق خروج در هنگام به خطر افتادن منافع حیاتی دولت ها) توجه نکردند و گاه به دولت های پس از جنگ معترض بود که چرا استراتژی واحد برای تقویت توان انفجاری هسته ای ندارند و به صورت سینوسی عمل می کنند.

دکتر عسگرخانی در  پاسخ به سوالات منتقدان درباره منطقی و عملی نبودن سیاست دستیابی ایران به سلاح هسته ای، با خونسردی مثال زدنی و حوصله بسیار، اصول سیاست بازدارندگی در روابط بین الملل را برای مخاطب تشریح می کرد تا دامنه دانش آکادمیک خود درباره نحوه کنشگری دولت ها به عنوان بازیگران عقلانی را در دنیای قدرت محور و فاقد اقتدار مرکزی به تصویر بکشد و در نهایت اثبات کند که دولت ها برای پرهیز از جنگ باید مولفه های قدرت سخت را افزایش بدهند. 

بدین ترتیب این استاد روابط بین الملل دانشگاه تهران را می توان مهمترین پژوهشگر متخصص در حوزه مطالعات هسته ای دانست که بخصوص در دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد معتقد بود جمهوری اسلامی باید دست از تعلل بردارد و هر چه زودتر به صورت علنی اقدام به آزمایش هسته ای کند تا سرانجام همانند هند و پاکستان حضور ایران در باشگاه دولت های هسته ای ثبت شود. در این میان اگر از هزینه های اخذ این تصمیم دشوار با ایشان سخن گفته می شد پاسخ می آمد که هزینه ها قطعاً سنگین خواهد بود اما تضمین بقاء و تمامیت سرزمینی ایران ارزش این هزینه را دارد. در واقع وی ورای رنج گذرای ایرانی ها در این مقطع تاریخی، به آینده ای چشم دوخته بود که در آن یقین داشت بمب اتم می تواند امنیت و هویت ایران را در قبال خطرات خارجی تضمین کند. 

متاسفانه چندی پیش دکتر عسگرخانی را از دست دادیم. پیام تسلیت برخی وزرا و مقامات دولت سیزدهم از جمله وزیر محترم امور خارجه و خصوصاً اشاره ایشان به "نظرات منحصر به فرد دکتر عسگرخانی در خصوص موضوع هسته ای"، می تواند نشانه ای از همدلی با آراء و روحیه استقلال طلبی این استاد رئالیست روابط بین الملل داشته باشد. در این راستا نویسنده به عنوان یکی از پژوهشگرانی که افتخار اتمام پژوهش دوره کارشناسی ارشد روابط بین الملل را تحت راهنمایی دکتر عسگرخانی داشته است، در این نوشتار قصد دارد دور از فضای تبلیغات رسانه ای و تصویری که از ایشان به مخاطب عام ارائه شده است، به تبیین یکی از ابعاد کمتر شناخته شده شخصیت علمی ایشان بپردازد. 

اگر جستجوی اینترنتی راجع به مواضع سیاسی دکتر عسگرخانی را رها کرده و گذاری به قفسه کتاب های علمی رشته روابط بین الملل بیندازیم با یک کتاب معروف روابط بین المللی مواجه خواهیم شد که تصور نگارش آن توسط دکتر عسگرخانی برای بسیاری دشوار خواهد بود. زنده یاد عسگرخانی در دهه 80 و از متن تفکر رئالیستی در دانشگاه تهران، کتاب رژیم های بین المللی را منتشر کرد تا برای نخستین بار ضمن وارد ساختن ادبیات مفهومی رژیم های حقوقی به فضای دانشگاهی ایران، توجه همفکران دانشگاهی خود را به اهمیت هنجارها، اصول و قواعد بین المللی معطوف کند.

رژیم های بین‌المللی را در تعریف می‌توان نهادهایی دانست که تماماً هنجار بنیاد هستند و دربرگیرنده اصول، هنجارها، قواعد و رویه های صریح یا ضمنی تصمیم گیری دولت ها هستند. رژیم ها به تنظیم محاسبات عقلانی دولت ها کمک می کنند و هزینه تصمیم های بین المللی را بین دولت ها تقسیم می کنند. دکتر عسگرخانی در این کتاب تاثیرگذار، استقلال نسبی رژیم های حقوق بین الملل را می پذیرند و از توانایی آنها برای اثرگذاری بر رفتار بازیگران بین المللی سخن می گوید. در منطق دکتر عسگرخانی، قطعنامه های ملل متحد به عنوان بخش مهمی از عناصر تشکیل دهنده رژیم های بین المللی، همچون بذرهایی به تصویر کشیده می شوند که در ابتدا به شکل گیاهان ضعیفی ظاهر شده است اما در ادامه به چنان درختان تنومندی تبدیل می شوند که به تنهایی یک رویه تصمیم گیری را شکل می دهند. 

در قضایای مربوط به تهاجم ایالات متحده و متحدان به افغانستان و عراق که متعاقب حوادث تروریستی 11 سپتامبر رخ داد، ایشان از معدود اساتید روابط بین المللی بودند که بر ضرورت تحلیل نقش قطعنامه های صادره توسط شورای امنیت و مجمع عمومی، کنوانسیون های مبارزه با تروریسم و هنجارهای بین المللی در شکل دادن به یک رژیم حقوقی مبارزه با تروریسم و از این طریق هموار ساختن مسیر تهاجم به افغانستان و عراق تاکید داشتند. پر واضح است که از نگاه وی همچون بسیاری از رئالیست های روابط بین الملل، حقوقی یا غیر حقوقی بودن حملات مذکور اهمیت چندانی نداشت اما نکته مهم و مورد تاکید ایشان، ضرورت غفلت نکردن پژوهشگران روابط بین الملل از نقش رژیم های حقوقی در اجرایی سازی سیاست های بین المللی بود.

پژوهشگران حوزه مطالعات بین الملل نیک می دانند که طیف رئالیست های روابط بین الملل عموماً برای حقوق بین الملل جز یک نقش حاشیه ای قائل نیستند. رئالیست ها اساساً حقوق بین‌الملل را یک متغیر مستقل و تأثیرگذار بر اراده دولت ها نمی‌بینند و معتقدند دولت های قدرتمند صرفاً هنگامی حقوق بین‌الملل را اجرا می‌کنند که در راستای منافع ملی آنها باشد و دولت های ضعیف نیز تنها زمانی به رعایت قواعد حقوقی بین‌المللی تن می‌دهند که توسط دولت های بزرگ وادار به تبعیت بشوند. بنابراین آنها در تحلیل های خود نقش چندانی برای رژیم های حقوقی قائل نیستند و رژیم ها را دست نوشته و تابع منافع قدرت های بزرگ می دانند. 

حال اینکه چگونه یک استاد روابط بین الملل می تواند در آن واحد هم خود را رئالیست و در اردوگاه فکری کنت والتز معرفی کند (در حالی که رئالیسم در میان نظریه های روابط بین الملل، دورترین فاصله را با حقوق بین الملل دارد) و هم با اشتیاق از کارایی رژیم های بین المللی و همفکری خود با رابرت کوهن سخن بگوید (در حالی که رژیم های بین المللی در متن نظریه نهادگرایی و در نزدیک ترین فاصله به حقوق بین الملل جای می گیرد) معمایی است که باید توسط خود استاد عسگرخانی تبیین می شد و البته این فرصت به تلخ ترین شکل برای همیشه از ما سلب شد. با این وجود کمترین ثمره علمی حضور ارزشمند دکتر عسگرخانی در دپارتمان روابط بین الملل، آشنا ساختن دانشجویان روابط بین الملل با مفاهیمی بود که حلقه ارتباط میان رشته روابط بین الملل و حقوق بین الملل است. 

در همین راستا و در مقام استفاده عملی از آموزه های دکتر عسگرخانی، مناسب است مقامات دولتی بخصوص مسئولان دستگاه دیپلماسی کشور که با ارسال پیام تسلیت نسبت به بزرگداشت نام این دانشمند ارزشمند اقدام کرده اند، در کنار توجه به نظرات منحصر به فرد دکتر عسگرخانی در خصوص موضوع هسته ای، به هشدارهای علمی ایشان درباره تبعات تصویب قطعنامه هایی که می تواند زمینه حقوقی لازم برای تهدید علیه تمامیت ارضی کشور را فراهم سازد نیز توجه کنند. 

در شرایط حساس کنونی که مجدداً موضوع مذاکره با غرب پیرامون برنامه هسته ای جان گرفته به نظر می رسد بهتر است به جای برجسته ساختن مواضع پیشین زنده یاد دکتر عسگرخانی در خصوص سیاست تهاجمی هسته ای (که البته خود در یکی از مصاحبه های اخیر آن را تعدیل کردند)، به آموزه های ماندگار ایشان درباره نقش غیر قابل انکار قطعنامه ها، نهادها و کنوانسیون های بین المللی در بسترسازی و توجیه سیاست های خصمانه علیه کشور توجه شود تا راه برای امتحان مجدد یک بازی قدیمی با حاصلضرب صفر مسدود شود.

کلید واژه ها: پرونده هسته ای ایران بمب اتم دستیابی ایران به بمب اتمی ابومحمد عسگرخوانی ایران و امریکا ایران ایران هسته ای


( ۹۶ )

نظر شما :

فدوی ۰۴ مهر ۱۴۰۰ | ۱۲:۳۳
ماندن = داشتن سلاح اتمی . آنهایی که می گویند لازم است دلیل می آورند و آنهایی که می گویند لازم نیست ، بهانه . امیدوارم دیر نفهمیم که این یکی دیگه حمله ی مغول یا اشغال ایران توسط متفقین نیست . اینجا بازنده برای ابد بارنده است .
ایرانی ۰۴ مهر ۱۴۰۰ | ۱۲:۴۱
در حالیکه ما به سلاح هسته ای دست نیافته ایم، غربی ها هزینه های آنرا به ما تحویل کرده اند. شده ایم آش نخورده و دهان سوخته
خسرو ۰۴ مهر ۱۴۰۰ | ۱۳:۵۶
ملت ایران دیگر چه هزینه ای باید بدهد؟ سالها تحریم و کمبود را تحمل کرده ایم قطعا باید سلاح اتمی داشته باشیم در حالی که هند وپاکستان اتمی بوده و ترکیه یکصد عدد موشک و بمب اتمی ناتو را در اختیار دارد و شک نکنید که عربستان بمب هسته ای از پاکستان گرفته است و روسیه همسایه انبار تسلیحات اتمی دنیاست خدا روح استاد عسگرخانی را قرین رحمت کند - داشتن سلاح اتمی برای ایران بعد از اینهمه هزینه لازم و ضروری و مفید است
Irani zadeh ۰۴ مهر ۱۴۰۰ | ۱۴:۰۲
ایران از نظر دفاعی و راهبردی درمنطقه نا مطمئنی واقع شده و در طول تاریخ مورد طمع برخی قدرتهای جهانی و تعدادی از همسایگان بوده است. ایران حق دارد که به نقطه اطمینان بخش از بازدارندگی راهبردی دست یابد که تا کنون دست نیافته است.
fhdvhl ۰۴ مهر ۱۴۰۰ | ۱۴:۲۳
برای دانستن ضرورت نیاز به سلاح اتمی نیاز به دکتر بودن نیست خیلی های دیگر هم این را درک می کنند ولی آن کسانی که برای سیاست خارجی ایران تصمیم می گیرند کسان دیگری هستند همانهایی که اصرار دارند بگویند همه مردم ایران یعنی من
حسینقلی ۰۴ مهر ۱۴۰۰ | ۱۷:۴۵
راهکار درست استفاده از مولفه های قدرت در کنار ماستمالی های حقوقی (!) است. کاری که قدرت های بزرگ می کنند.
سهراب ۰۴ مهر ۱۴۰۰ | ۲۱:۰۵
به جمهوری اسلامی ایران با ایدئولوژی فعلی به هیچ وجه اجازه داشتن بمب اتم نخواهند داد نه چین نه روسیه نه غرب و امریکا و نه اعراب و نه اسراییل و نه ترکیه. در بهترین حالت سرنوشت کره شمالی را خواهیم داشت. حتی از منظر ایدئولوژیک هم نفوذ ایران در میان مسلمانان جهان لطمه خواهد خورد. چرا که این بیشتر بر تقویت ناسیونالیسم ایرانی و ضد عرب تفسیر خواهد.
ابراهیم قدیمی ۰۵ مهر ۱۴۰۰ | ۰۷:۰۱
۔فکر نان کن که خربزه اب است۔اهم فی الاهم یکی از روش های علمی انتخاب بین چندویا چندین گزینه انتخاب است۔برروی بک انتخاب که دارای اثرهای چند جانبه اقتصادی ،اجتماعی،دفاعی علمی و۔۔۔۔۔ است نظر یک دانشمندیا یک محقق در زمینه خاص نمیتواند نظر انتخابی باشدنظرانتخابی توسط گروهی از متخصصین مختلف با توجه به تاثیر گذاری وامکان سنجی در بعدهای مختلف گرفته میشود۔اتومبیل بنز انومبیل بسیارخوبی است ولی من انراانتخاب نمی کنم۔چون شرایط اقتصادی انرا ندارم۔عدم انتخاب غلط بودن نظر یک عالم در یک بعد نیست۔عدم انتخاب از نتیجه ارای مختلف در بعدهای مختلف است۔از نظرفقهی وانسانی و۔۔۔۔ داشتن وبکار بردن سلاح های کشتار جمعی جایز نیست۔یکی از کسری های موثر در تولید وبگار گیری اولیه سلاح هستهای در این بود که متخصصین تولید که عموما صهیونیست بودند با اطلاعات نه چندان درست پیشنهاد تولید دادند وموافقت شدهایزنبرگ المانیفاسیست گفت بیائید ما چند دانشمند که توان ساخت داریم انرا نسازیم گفتند او میخواهد خودش بسازد۔۔۔بکار گیری ان نیز برروی شهر بدون اطلاع قبلی با موافقت کمیسیون علمی ونظامی داده شد۔هیچ فقیهی از هردین ومذهبی حضور نداشت۔جهان را بدین درجه از نظامیگری علما ومهققین بی دین کشاندند۔ اختراع بمب اتمی را دانشمندان در ۱۹۳۳ در انگلستان ثبت اختراع کردند۔پیشنهاد ساخت پمپ در ۱۹۳۹ داده ومصوب شد۔اشویتس در حدود سالهای ۴۱ و ۱۹۴۲ شروع به ساخت شد۔این فقط یک مقایسه زمانی است۔مطالب گفتنی زیاد است۔فقهای ما ساخت سلاح هستهای را ممنوع کردند۔حتی تفگر به ان جایز نیست۔ ۔
مسعود ۰۵ مهر ۱۴۰۰ | ۰۹:۳۳
من ایرانی سنی مذهب هستم و از تمامی شیعیان ایران شیعه ترم آرزوی قلبی من و دعای سحرگاهیم این ات که ایران اسلامی صاحب بمب هسته ای شود چون تنها ضامن بقا و تداوم حکومت اسلامی دست یابی به بهترین و مدرنترین لاحها ات و این نه به معنای استفاده از آنها بلکه به معنای بازدارندگی است . اگر ایران اسلامی مجهز به سلاح اتمی شود تمامی مسلمانان جهان از من و تو شیعه تر خواهند شد !
ساپچ ۰۲ آبان ۱۴۰۰ | ۲۰:۳۴
داشتن بمب اتم تاکتیکی و انبار کردن اون فقط ضامن امنیت کشور و دوری از جنگه...بقیه دستاورد ها خوبه اما کافی نیست....سایه جنگ فقط اینجوری رفع میشه وگرنه گرونی که دیگه بدتر از این نمیشه...گیرمم بشه .. آب از سر گذشت چه یه وجب چه صد وجب.... مسیولان باید اتم بسازن و در کویر مرکزی ایران تست کنن
امیر حسین آقچه لو ۰۵ آبان ۱۴۰۰ | ۱۰:۱۲
ما برای تعامل با دنیا به یک دست بالاتر نیازمندیم و این دست همون بمب اتمی هست شک نکنید وقتی سالهاست هزینه را می‌پردازیم پس باید فرصت را از دست ندهیم و قدر دان این فرصت طلایی را که ترامپ برای ما به ارمغان اورد باشیم.
یادگارمومنی ۱۲ آذر ۱۴۰۰ | ۲۰:۰۰
سلاح اتمی و به طورکلی سلاحهای کشتار جمعی حرام است و باید از کنترل جهانی خارج شود،صلح با کنار گذاشتن طمع قدرت و نفی خوی شیطانی و پناه آوردن به خدا حاصل می شود.
طاهری ۰۷ دی ۱۴۰۰ | ۰۳:۳۹
کاملا مشخصه کشوری که سرشار از انرژی خورشیدی و منابع عظیم انرژی طبیعی نفت و گاز هست انرژی هسته ای را فقط برای ساخت تسلیحات نظامی لازم داره و لا غیر، همچنین داریم میبینیم سالهاست جمهوری اسلامی اولویت برنامه هاش توسعه قدرت نظامیش بوده مثل ساخت موشک که ساخت بمب اتمی هم دور از این برنامه نیست. لذا بحث انرژی اتمی در ایران نزد متخصصین این کار بیشتر به جوک شبیهه . حالا اگر تونستن جلوگیری کنند که هیچ اگر نه زورشون میزارن رو تحریمها تا وضعیت معیشت و زندگی از اینی که هست بارها بدتر بشه و تبدیل به کره شمالی دوم بشیم تا حکومت از طریق اعتراضات داخلی زیر فشار قرار بگیره
رضا ۲۱ بهمن ۱۴۰۰ | ۱۶:۲۲
واقعا تاسف اور است که برخی فکر می کنند که ماندن ایران وابسته به داشتن بمب اتم است اگر این طور بود باید خیلی وقت پیش نابود می شدیم پایداری ایران وابسته به قدرت نظامی است که همراه با منطق دینی و اخلاقی و قانونی باشد
ناشناس ۲۲ بهمن ۱۴۰۰ | ۰۰:۰۰
برخلاف نظر شما من با ساخت تسلیحات اتمی مخالفم چون این تسلیحات کشتار جمعی هستند اثرات طولانی مدت دارند جنایتکارانه هستند و دقیق نیستند و افراد بی گناه زیادی را می کشند .
ناشناس ۲۲ بهمن ۱۴۰۰ | ۰۰:۰۸
به جای ساخت بمب اتمی که غیر اخلاقی است به دنبال مهار گرانی و بازار نابسامان داخلی باشید سعی کنید کیفیت محصولات ایرانی را افزایش دهید خودروی گران و بی کیفیت را مردم استفاده می کنند به فکر اینها باشید
ناشناس ۲۸ بهمن ۱۴۰۰ | ۰۰:۵۱
کشوری که از تسلیحات اتمی استفاده کند خودش هم مورد حمله اتمی قرار می گیرد همچنین مراکز ساخت این تسلیحات هم می توانند مورد حمله قرار بگیرند همچنین تحریمهای شدیدتر و از دست دادن متحدین هم قریبان سازنده این تسلیحات را خواهد گرفت عذاب وجدان به خاطر زیر پا گذاشتن دین و اخلاق هم گریبان کشور بکار گیرنده را خواهد گرفت
پارسا ۲۲ فروردین ۱۴۰۱ | ۱۸:۴۸
همه قدرت ها بمب هسته ای دارن هر کشور پیشرفته ای داره تا وقتی نداشته باشیم ازش برق تولید نکنیم به هیچ جا نمیرسیم
بلابل ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ | ۱۷:۲۴
باید بمب اتم در کویر ایران تست بشه .. وگرنه ترور و تهدید و فشار اقتصادی بیشتر به بهانه های الکی ادامه داره...غرب دوستی با اسراییل رو رها نمیکنه و به ایران بچسبه...نساختن بمب اتم و عرضه به دنیا یک اشتباه بد خواهد بود
اشرفی ۲۰ تیر ۱۴۰۱ | ۱۷:۱۲
دیگه نمیدونم این ملت چقدر باید تاوان مذاکرات بی پایه و اساس و بی مفهوم و بی نتیجه دولت هاشون رو پس بدن!؟این همه تحریم های اقتصادی و علمی،این همه تحریم های بانکی و خروج از سیستم نقل و انتقالات بانکی بین المللی،این همه تحریم نخبه ها و شخصیت ها ی کشوری و لشگری و دولتی،این همه اتلاف وقت و انرژی و پول ملی،نتیجه چی!؟ تحریم های بیشتر و بیشتر،رکود اقتصادی بیشتر،کاهش قدرت خرید مردم،افزایش تورم و بیکاری بیشتر،صدور قطعنامه شورای امنیت علیه ایران و... پس کی باید از خواب غفلت بیدار بشیم!؟ تو دنیایی که قانون جنگل حاکمه و قوانین و مقرراتش توسط آمریکا و اون چهار کشور اروپایی تعیین میشه و خودشون توی زرادخانه های هسته ای شون کلی بمب انبار کردن آیا و آیا نباید سلاح بازدارنده ی هسته ای داشت... !؟؟ امیدوارم قبل از دست رفتن فرصت چاره جویی کرد!!!!
لن وایزمن ۲۴ فروردین ۱۴۰۳ | ۲۲:۰۲
سلاح اتمی واجبه.. یه نیاز برای هر کشور.