مقایسه ایرانی - عربی تولید و مصرف

آبی که ما مصرف می کنیم و آبی که کشورهای عربی خلیج فارس مصرف می کنند

۱۴ مرداد ۱۳۹۸ | ۱۷:۰۷ کد : ۱۹۸۵۳۸۱ نگاه ایرانی خاورمیانه
محمد فاضلی در یادداشتی می نویسد: داده‌های ساده، نشان می‌دهد ساختار تولید ثروت و ساختار مصرف آب در این کشور به صورت بنیادین در هر سه بخش شرب، کشاورزی و صنعت ایراد دارد.
آبی که ما مصرف می کنیم و آبی که کشورهای عربی خلیج فارس مصرف می کنند

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

دیپلماسی ایرانی: شورای همکاری خلیج فارس شامل کشورهای بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات عربی متحده است. همه آنها کشورهایی نفتی و از این نظر شبیه‌ به ایران هستند.

مجموع مساحت کشورهای این شورا 2673110 کیلومتر متربع و 1.63 برابر ایران است. جمعیت این کشورها جمعاً 56.5 میلیون نفر در سال 2019 و جمع تولید ناخالص داخلی آنها 1638 میلیارد دلار در سال 2018 است (سرانه 34265 دلار به ازای هر نفر). تولید ناخالص داخلی ایران در سال 2019 معادل 413 میلیارد دلار و درآمد سرانه نیز 4982 دلار با جمعیت حدود 83 میلیون نفر بوده است. همین چند داده ساده را مقایسه کنیم:

-    جمعیت ایران 1.46 برابر جمعیت شورای همکاری خلیج فارس است. 
-    مساحت ایران 61 درصد کل مساحت شورای همکاری خلیج فارس است. 
-    ایران با جمعیت بیشتر، تولید ناخالص داخلی‌اش یک‌چهارم (25.2 درصد) تولید ناخالص داخلی شش کشور شورای همکاری خلیج فارس است. 
-    درآمد سرانه هر ایرانی فقط 14.5 درصد میانگین درآمد شهروندان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس است. 

شما هر نتیجه‌ای دوست دارید از این مقایسه بگیرید، اما من بیشتر از هر چیز مایلم مصرف آب ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را در چارچوب همین داده‌ها مقایسه کنم. 

نتایج جالب‌تر در این مقایسه خفته است. آمار نشان می‌دهد آب تجدیدپذیر (جمع آب حاصل از بارش‌ها، منابع آب زیرزمینی و ورودی آب سطحی از کشورهای هم‌جوار) کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و ایران در سال 2011 به ترتیب زیر است. 

-    ایران: 137 میلیارد متر مکعب (آمارهای اخیر نشان می‌دهند این مقدار به حدود 100 میلیارد متر مکعب کاهش یافته است.) 
-    عربستان سعودی: 3.85 میلیارد متر مکعب
-    عمان: 1.4 میلیارد متر مکعب
-    بحرین: 0.12 میلیارد متر مکعب
-    امارات عربی متحده: 0.15 میلیارد متر مکعب
-    قطر: 0.06 میلیارد متر مکعب
-    کویت: 0.02 میلیارد متر مکعب

مجموع آب تجدیدپذیر در اختیار این شش کشور معادل 5.6 میلیارد متر مکعب است (به شرط آن‌که از سال 2011 تاکنون کاهش نیافته باشد.) کشورهای مذکور برای جبران کمبود منابع آب خود، حدود 4.9 میلیارد متر مکعب نیز آب از دریا شیرین‌سازی می‌کنند. یعنی، 56.5 میلیون نفر انسان در حاشیه خلیج فارس، جمعا به حدود 10 میلیارد متر مکعب آب تجدیدپذیر دسترسی دارند. 

مصرف آب این شش کشور اما محدود به این 10 میلیارد متر مکعب نیست بلکه حدود 26 میلیارد متر مکعب آب مصرف می‌کنند که حدود 16 میلیارد متر مکعب آن از منابع زیرزمینی استاتیک (تجدیدناپذیر) و منابع آب ژرف برداشت می‌شود. 

حالا بیایید این مقایسه‌ها را کامل کنیم. اعراب حاشیه خلیج فارس با 26 میلیارد متر مکعب آب و 56 میلیون نفر جمعیت، 1638 میلیارد دلار درآمد کسب می‌کنند و ما با 89 میلیارد متر مکعب آب و 83 میلیون نفر جمعیت 413 میلیارد دلار ثروت تولید می‌کنیم. یعنی:

-    هر متر مکعب آب در حاشیه خلیج فارس 63 دلار ثروت تولید می‌کند. 
-    هر متر مکعب آب در ایران 4.6 دلار ثروت خلق می‌کند. 

به عبارتی، هر شهروند عرب حاشیه خلیج فارس از هر متر مکعب آب 13.6 برابر هر ایرانی، درآمد تولید می‌کند. سرانه مصرف آب سالیانه هر شهروند عرب حاشیه خلیج فارس 464 متر مکعب و سرانه مصرف آب هر ایرانی حدود 1100 مترمکعب (2.3 برابر سرانه هر شهروند عرب) است. اگر بدمصرف نیستیم، پس چه هستیم؟ 

این داده‌های ساده، نشان می‌دهد ساختار تولید ثروت و ساختار مصرف آب در این کشور به صورت بنیادین در هر سه بخش شرب، کشاورزی و صنعت ایراد دارد.

این ایرادها را نمی‌توان فقط با هزینه کردن دست و دلبازانه منابع مالی کمیاب، گرانبها و بین‌نسلی، برای پروژه‌های پرهزینه، زمان‌بر و پرمناقشه تأمین آب بیشتر (نظیر انتقال آب و شیرین‌سازی از دریا) اصلاح کرد. 

همه گزینه‌های مدیریت منابع آب روی میز باشند، اما قبل از هر تصمیمی، باید اثربخشی و هزینه‌های اصلاح مصرف را با هزینه‌ها و پایداری این پروژه‌های سنگین مقایسه کرد.

کلید واژه ها: ایرانشورای همکاری خلیج فارسآب


( ۱۵ )

نظر شما :

ﻓﺪﻭﻱ ۱۴ مرداد ۱۳۹۸ | ۱۸:۰۶
ﻣﺪﻳﺮ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺧﺪاﻳﺎ ﺑﺮﺳﺎﻥ
رضا ۱۴ مرداد ۱۳۹۸ | ۱۸:۲۲
جناب دکتر اگر واردات آب مجازی توسط شورای همکاری خلیج فارس را که به برکت پول نفت بدست میآید به محاسبات شما اضافه کنیم و مثلث ارتباط آب و انرژی و امنیت غذائی را در این محاسبات قرار دهیم، نتیجه الزاما آن چیزی نیست که نشان دهد کشورهای شورای همکاری بهتر از ما عمل میکنند .اگر چه با فقدان یک سیاست یکپارچه در مدیریت پایدار منابع آب در ایران با توجه به مجموعه شرایط اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی موافقم که نتیجه آن سوء مدیریت در مبحث آب تا کنون بوده و هست و همانطوریکه گفتم میبایست بحث انرژی و امنیت غذائی را با توجه به عدم اطمینان ها در نتیجه تغییرات آب و هوا را نیز در نظر داشت
یحیی ۱۴ مرداد ۱۳۹۸ | ۱۹:۲۲
۱. مصرف آب خانگی عربستان و ایران تقریباً مشابه است ،بخش صنعت ایران نیز مصرفی ناچیز دارد، بخش کشاورزی ایران است که آب را هدر می دهد. ۲.ثروت تولید شده در کشورهای عربی مربوط به نفت و گاز است نه کشاورزی و سایر صنایع ، لذا مقایسه نادرست است
مازيار ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ | ۰۶:۵۳
خیلی استدلال ضعیفی است. اولا تولید را باید بر أساس قدرت خرید حساب کنید (GNP-ppp) که مال ایران می شود ۱۶۰۰ میلیارد دلار ( ویکی پدیا مراجعه کنید) و تولید این عربهای خلیج فارس کمی بیشتر از دوبرابر ایران می شود نه ۴ برابر . ثانیاً تولید نفت ایران قبل از تحریم ۲/۵ میلیون بشکه بود ولی این عربها ۱۶-۱۷ میلیون بشکه. بهمین دلیل انها ثروت خداددادی نفت دارند اصلا به آب ربط نداره. اگر می خواهید بدانید آب خرب مصرف می شود باید تولید کشاورزی و سطح جنگل ها را مقایسه کنید. یا میزان مصرف اب کارخانه اهن و فولاد یا پتروشیمی را مقایسه کنید.
علی ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ | ۰۹:۱۴
ضمن عرض ادب خدمت استاد به نظر می رسد ارتباط و درصد اثر بخشی میزان آب در اختیار با ثروت تولیدی هر کشور صد در صد نیست لذا این مقایسه به نظر نادرست و یا کم ارزش تلقی می شود چه آنکه نیک میدانیم که ثروت اصلی آنها از صادرات منابع نفت و گاز و سرمایه گذاری های مربوط به آن تامین میشوند نه براساس میزان آب در اختیار آنها بعبارت دیگر اگر منابع آبی آنها دو برابر شود میزان تولید ثروت شان دو برابر نخواهد شد شاید تنها مقداری از هزینه های تولید آب شیرنشان کم شود که تاثیر چندانی روی تولید ناخالص ملی آنها نخواهد داشت.
بنام ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ | ۰۹:۲۴
شاید یکی از علتهای مصرف زیاد آب در ایران عادات مصرف بودن است، در ایران عادت به اصراف دارند و عربها برعکس از اصراف پرهیز میکنند.
jbev ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ | ۱۶:۳۰
داریم کم کم از غرب زدگی میریم به سمت عرب زدگی آقای دکتر ناسلامتی شما دکتری اقتصاد داری وباید بدونی ساده سازی مساله اون هم تا این حد،پوپولیسم محض هست،البته قطعا ما هم در زمینه اقتصاد صنعت وکشاورزی مشکل داریم،ولی اکثر مسئولین همچون شما نگاه عوام گرایانه دارند وشب میخوابند وصبح راهبرد تعیین میکنند